สาเหตุและกลไกการเกิดโรค

    อาจเกิดจากการที่ถูกเสียชี่จากภายนอกมากระทำต่อม้ามหรือลำไส้ แล้วทำให้เกิดอาการท้องเสีย หรือเกิดจากการบริโภค ในเรื่องของการบริโภคอาจเป็นเพราะอาหารไม่ย่อย หรืออาหารมีการปนเปื้อนทำให้ไม่สะอาด รับประทานอาหารที่มีรสเผ็ดเกินไป หวานเกินไป มันเกินไป เย็นเกินไป ส่งผลให้ม้ามอ่อนแอ มีผลต่อลำไส้ทำให้เกิดอาการท้องเสีย หรืออาจเกิดจากป่วยหนักป่วยเรื้อรังจนทำให้หยางชี่ที่จงเจียวอ่อนแอซึ่งหมายถึง ม้ามกับกระเพาะอาหาร หรืออาจเกิดจากการใช้ยาบางชนิดแล้วมีผลทำให้ม้ามอ่อนแอ หรือมีสาเหตุจากม้ามพร่องก่อนแล้วมีถานอิ่น(เสมหะ)ซึ่งจะย้อนกลับมาทำให้เกิดท้องเสีย หรือเกิดจากมีเลือดคั่งเป็นเหตุให้ท้องเสีย

     ปัจจัยที่อาจเป็นเหตุให้มีอาการรุนแรงมากขึ้นได้แก่

• เสียชี่จากภายนอก
• อาหารที่บริโภคเข้าไป
• ฤดูกาล 
• อารมณ์
• การเจ็บป่วยด้วยโรคอื่นๆ 

การจำแนกกลุ่มเพื่อการรักษา

• ท้องเสียจากความเย็นชื้น (寒湿内盛证)
  • อาการทางคลินิก : มีอาการของกลุ่มความเย็นชื้นลักษณะอุจจาระมักจะใสหรือเป็นน้ำ มีอาการปวดท้อง มีเสียงของลำไส้ดัง รู้สึกแน่นท้อง มีกลุ่มอาการของลมเย็นภายนอก คือมีอาการกลัวหนาวมากกว่าอาการตัวร้อน ไม่มีเหงื่อ ปวดศีรษะ ปวดเมื่อยตามตัว 
  • กลไกการเกิดโรค : เมื่อความเย็นชื้นเกิดขึ้นภายในร่างกายจะส่งผลต่อม้ามทำให้ไม่สามารถแยกแยะอาหารที่ดีและไม่ดีออกจากกันได้ จึงทำให้เกิดอาการท้องเสีย
  • หลักการรักษา : สลายความเย็น ขจัดความชื้น 

• ท้องเสียจากความร้อนชื้น (湿热伤中证)
  • อาการทางคลินิก : มีกลุ่มอาการของความร้อนชื้น อุจจาระสีเหลืองน้ำตาล มีอาการปวดท้องแต่ถ่ายไม่สุดหรือถ่ายไม่คล่อง ที่ทวารหนักมีอาการถ่ายแล้วแสบร้อน มีอาการกระหายน้ำ ปัสสาวะสีเข้ม
  • ลักษณะลิ้น : ลิ้นแดง ฝ้าเหลืองเหนียว
  • ลักษณะชีพจร : ชีพจรนุ่มเร็ว
  • กลไกการเกิดโรค : มีความร้อนชื้นไปขัดขวางการทำหน้าที่ของม้าม ทำให้การแปรสภาพลำเลียงผิดปกติ แล้วทำให้ท้องเสีย
  • หลักการรักษา : ขจัดความร้อน ระบายความชื้น

• ท้องเสียจากอาหารตกค้างในกระเพาะอาหารและลำไส้ (食滞肠胃证)
  • อาการทางคลินิก : อุจจาระที่ถ่ายออกมามีกลิ่นเหม็นบูด มีอาการเบื่ออาหาร
  • ลักษณะลิ้น : ฝ้าหนาเหนียว
  • ลักษณะชีพจร : ชีพจรลื่นมีแรง
  • กลไกการเกิดโรค : เมื่อมีอาหารตกค้างจะไปขัดขวางการทำหน้าที่ของกระเพาะอาหารและลำไส้ ทำให้การบีบตัวของลำไส้ผิดปกติ ทำให้เกิดอาการท้องเสีย
  • หลักการรักษา : ช่วยย่อยและขจัดอาหารตกค้าง

• ม้ามและกระเพาะอาหารอ่อนแอ (脾胃虚弱证)
  • อาการทางคลินิก : มีอาการถ่ายท้อง ถ้ารับประทานอาหารไม่ระวังจะมีอาการท้องเสีย และอาการจะกำเริบถ้าเหน็ดเหนื่อยเกินไป นอกจากนี้ยังมีกลุ่มอาการม้ามพร่อง เช่น สีหน้าอมเหลือง อ่อนเพลียไม่มีแรง รับประทานอาหารได้น้อย รับประทานอาหารแล้วท้องอืด
  • ลักษณะลิ้น : ลิ้นซีด ฝ้าขาว
  • ลักษณะชีพจร : ชีพจรละเอียดอ่อนแรง 
  • กลไกการเกิดโรค : เมื่อม้ามพร่องส่งผลให้การลำเลียงสารอาหารของม้ามผิดปกติ ทำให้การดูดซึมสารอาหารและการแยกกากใยทำได้ไม่ดีพอ จึงไม่สามารถแยกแยะอาหารที่ดีและไม่ดีออกจากกันได้ ทำให้เกิดอาการท้องเสีย
  • หลักการรักษา : เสริมบำรุงชี่และม้ามให้แข็งแรง สลายความชื้น แก้ท้องเสีย

• ไตหยางพร่อง (肾阳虚衰证)
  • อาการทางคลินิก : มักปวดท้องถ่ายตอนเช้ามืด ถ่ายแล้วอาการปวดท้องจะหายไป อุจจาระที่ถ่ายอาจจะเป็นน้ำหรือถ่ายเป็นอาหารที่ไม่ย่อย และจะมีกลุ่มอาการไตหยางพร่อง เช่น เมื่อยเอว เข่าอ่อน ตัวเย็น ขี้หนาว
  • ลักษณะลิ้น : ลิ้นซีด
  • ลักษณะชีพจร : ชีพจรจมละเอียด 
  • กลไกการเกิดโรค : ไตหยางพร่อง เกิดความเย็นชื้น มีผลต่อการแปรสภาพของหยางม้าม เกิดความชื้นสะสมแล้วทำให้ถ่าย 
  • หลักการรักษา : อุ่นบำรุงไตหยาง เสริมม้ามให้แข็งแรงแก้ท้องเสีย

• ตับแกร่งข่มม้ามทำให้ท้องเสีย (肝气乘脾证)
  • อาการทางคลินิก : ท้องเสียมีความสัมพันธ์กับอารมณ์ที่แปรเปลี่ยน มีอาการปวดท้อง มีเสียงของลำไส้ดังเหมือนฟ้าร้อง มีอาการของตับแกร่ง เช่น ปวดท้องเสียดชายโครง เรอ ผายลมบ่อย
  • ลักษณะลิ้น : ฝ้าขาว
  • ลักษณะชีพจร : ชีพจรตึง
  • กลไกการเกิดโรค : เมื่อชี่ตับติดขัด จะข่มม้ามให้อ่อนแอ การแปรสภาพลำเลียงจะผิดปกติ
  • หลักการรักษา : สงบตับ เสริมบำรุงม้าม
    

การบำบัดรักษาทางแพทย์แผนจีน

• ทานยาสมุนไพรจีนแคปซูลผลิตจากสมุนไพรจีน 100% (ผ่านกระบวนการผลิตที่ปลอดภัย ปราศจากสารสเตียรอยด์และสารเคมี) ตามแต่ละอาการ เช่น  
  • อาการท้องเสียตามกลุ่มอาการเกิดจากความเย็นชื้น ทานยาสมุนไพรจีนที่มีสรรพคุณสลายความเย็น ขจัดความชื้น อบอุ่นม้ามกระเพาะอาหาร แก้อาการท้องเสีย
  • อาการท้องเสียตามกลุ่มอาการเกิดจากความร้อนชื้น ทานยาสมุนไพรจีนที่มีสรรพคุณขจัดความร้อน ระบายความชื้น ปรับสมดุลม้ามกระเพาะอาหาร แก้อาการท้องเสีย
  • อาการท้องเสียตามกลุ่มอาการเกิดจากอาหารตกค้างในกระเพาะอาหารและลำไส้ ทานยาสมุนไพรจีนที่มีสรรพคุณบำรุงม้ามกระเพาะอาหาร ช่วยย่อย ขจัดอาหารตกค้าง แก้อาการท้องเสีย

• ฝังเข็มตามกลุ่มอาการ ทำการฝังเข็มปรับสมดุลร่างกายตามแต่ละกลุ่มอาการ  เช่น
  • อาการท้องเสียตามกลุ่มอาการม้ามและกระเพาะอาหารอ่อนแอ ทำการฝังเข็มตามจุดเส้นลมปราณที่มีสรรพคุณเสริมบำรุงชี่และม้ามให้แข็งแรง สลายความชื้น แก้ท้องเสีย
  • อาการท้องเสียตามกลุ่มอาการไตหยางพร่อง ทำการฝังเข็มตามจุดเส้นลมปราณที่มีสรรพคุณอุ่นบำรุงไตหยาง เสริมม้ามให้แข็งแรง แก้อาการท้องเสีย
  • อาการท้องเสียตามกลุ่มอาการตับแกร่งข่มม้ามทำให้ท้องเสีย ทำการฝังเข็มตามจุดเส้นลมปราณที่มีสรรพคุณสงบตับ เสริมบำรุงม้าม แก้อาการท้องเสีย

    

สมุนไพรบรรเทาอาการท้องเสีย

• กล้วยน้ำว้า นำกล้วยน้ำว้าห่าม คือกล้วยน้ำว้าเป็นสีเขียวปนเหลือง มีรสชาติฝาด ซึ่งในกล้วยมีคุณสมบัติในการยับยั้งเชื้อแบคทีเรีย ช่วยในการฆ่าเชื้อโรคในกระเพาะอาหารและลำไส้ การทานกล้วยน้ำว้าห่าม 1-2 ลูก จึงช่วยในการบรรเทาอาการท้องเสียได้
  • วิธีรับประทาน ทานสด 1-2 ลูก หรือ นำมาตากแดดแล้วชงเป็นชาดื่มแทนน้ำ

• ขมิ้นชัน พืชสมุนไพรสีเหลืองเข้มจัดเป็นสมุนไพรที่มีสรรพคุณเป็นสารยับยั้งแบคทีเรียตามธรรมชาติ จึงสามารถช่วยบรรเทาอาการท้องเสียได้ นอกจากนี้ขมิ้นชันยังช่วยแก้อาการท้องอืด ท้องเฟ้อ แก้คลื่นไส้อาเจียน อีกด้วย
  • วิธีรับประทาน ทานสดครั้งละ 1 ชิ้นขนาดเท่านิ้วก้อย หรือตากแห้งชงน้ำทานเป็นชา

• ชาจีน ในใบชามีสารแทนนินเป็นจำนวนมาก ซึ่งสารแทนนินช่วยบรรเทาอาการท้องเสีย ยับยั้งแบคทีเรีย จึงทำให้การทานชาจีนจึงช่วยบรรเทาอาการท้องเสียได้
  • วิธีรับประทาน นำชาจีนชงกับน้ำร้อน โดยชงให้มีความเข้มกว่าปกติ

        

คำแนะนำจากแพทย์แผนจีน

• ควรทานอาหารอ่อนย่อยง่าย เช่น น้ำข้าวต้ม เพื่อให้ร่างกายได้รับสารอาหาร แต่ไม่ควรทานมากเกินไป
• งดทานอาหารหนัก ย่อยยาก เช่น เนื้อสัตว์
• ควรทานน้ำผสมเกลือ หรือน้ำผสมผงน้ำตาลเกลือแร่ (ผงเกลือแร่ ORS) เพื่อชดเชยการสูญเสียเกลือแร่ในร่างกาย ควรทานโดยการจิบเรื่อยๆ
• นอนพักผ่อนเพียงพอ ควรนอนไม่เกิน 22.00 น. เพื่อให้ร่างกายได้รักษาฟื้นฟูร่างกาย
  

    หมายเหตุ ไม่ควรดื่มเครื่องดื่มเกลือแร่สำหรับการออกกำลังกายเพื่อชดเชยเกลือแร่ในร่างกาย เพราะเครื่องดื่มเกลือแร่สำหรับการออกกำลังกายมีกลูโคสในปริมาณมากอาจทำให้อาการท้องเสียเป็นมากขึ้น