ไมเกรน (头痛 偏头痛 Migraine) เกิดจากความผิดปกติชั่วคราวของระดับสารเคมีในสมอง ทำให้ก้านสมองถูกกระตุ้น หลอดเลือดในเยื่อหุ้มสมองมีการบีบและคลายตัวมากกว่าปกติ เกิดอาการปวดศีรษะหรือมีอาการคลื่นไส้อาเจียน แพ้แสง ซึ่งเป็นผลจากก้านสมองที่ถูกกระตุ้น
    อาการปวดศีรษะไมเกรนแท้ มักมีอาการปวดศีรษะข้างเดียว ปวดแบบตุ๊บๆเป็นจังหวะ มีอาการปวดค่อนข้างมากมักมีอาการคลื่นไส้อาเจียนร่วมด้วย มักมีอาการนำมาก่อน เช่น การเห็นแสงไฟระยิบระยับ เห็นภาพเบลอก่อนมีอาการปวดศีรษะประมาณ 10-30 นาที ซึ่งอาจมีสาเหตุจากความเครียด แพ้แสง แพ้กลิ่น เครื่องดื่มบางประเภท พักผ่อนไม่เพียงพอ เป็นตัวกระตุ้นให้เกิดอาการปวดศีรษะ ปัจจุบันยังไม่พบสาเหตุที่แน่ชัดคาดว่าจะเกิดจากสารสื่อประสาทในสมอง
    อาการปวดศีรษะไมเกรนเทียม นั้นมีลักษณะการปวดคล้ายๆกัน คือมีการปวดศีรษะข้างเดียว ปวดขมับ ปวดกระบอกตา ปวดท้ายทอย มักเป็นเวลาตื่นนอนตอนเช้า หรือหลังจากนั่งทำงานหน้าคอมพิวเตอร์หรือขับรถเป็นระยะเวลานานๆอาจจะเป็นๆหายๆ มักมีอาการปวดคอบ่าไหล่ ปวดศีรษะ มีการเคลื่อนไหวคอติดขัดร่วมด้วย สาเหตุเกิดจากกล้ามเนื้อที่คอและบ่ามีความตึงตัวมากเกินไป จนเกิดอาการปวดร้าวขึ้นไปถึงบริเวณท้ายทอยหรือขมับ

ลักษณะอาการไมเกรน

• ปวดศีรษะบริเวณขมับ อาจปวดร้าวมาที่กระบอกตาหรือท้ายทอยและปวดศีรษะข้างเดียว (บางรายอาจพบว่าปวดศีรษะทั้งสองข้าง)
   
• มีอาการคลื่นไส้อาเจียน
   
• มีอาการแพ้แสง แพ้เสียง
   
• ปวดศีรษะเป็นครั้งคราว บางครั้งก็สัมพันธ์กับรอบเดือน
   
• บางครั้งมีอาการมองเห็นผิดปกตินำ หรือที่เรียกว่าอาการออร่า (migraine aura) ผู้ป่วยจะเห็นเป็นแสงไฟสีขาวๆมีขอบหยึกหยักเป็นอาการเตือนนำมาก่อนที่จะเริ่มมีอาการปวดศีรษะ

ปวดศีรษะไมเกรนแบ่งลำดับการแสดงอาการเป็น 4 ระยะได้แก่

• ระยะบอกเหตุล่วงหน้า(Prodrome) : มักจะมีอาการบอกเหตุประมาณ 1–2 วันก่อนเป็นไมเกรน เช่น ปวดตึงตามต้นคอหรืออารมณ์แปรปรวน
   
• อาการเตือนนำ (Aura) : ผู้ป่วยบางรายจะมีอาการมองเห็นผิดปกติ เช่น เห็นแสงระยิบระยับ เห็นแสงไฟสีขาวมีขอบหยัก หรือภาพเบลอหรือบิดเบี้ยว แต่บางรายก็ไม่มีอาการเตือนนำ
 
• อาการปวดศีรษะ (Headache) : เป็นเหมือนช่วงสำคัญของอาการปวดศีรษะไมเกรน ผู้ป่วยจะมีอาการปวดศีรษะเป็นระยะ หรือปวดศีรษะข้างเดียว จนไม่สามารถทำงานได้ตามปกติ อาจเกิดร่วมกับอาการคลื่นไส้ อาเจียน และมักจะมีอาการต่อสิ่งเร้าต่างๆ เป็นพิเศษ เช่น แสงจ้า เสียงดัง

• เข้าสู่ภาวะปกติ (Postdrome) : ภายหลังจากที่เริ่มหายปวดแล้วผู้ป่วยมักจะมีอาการอ่อนเพลีย วิงเวียน เกิดอาการสับสน หรือไวต่อสิ่งเร้าต่างๆเหมือนระยะที่สาม

สาเหตุอาการปวดศีรษะไมเกรน

• แสงไฟที่สว่างเกินไป รวมถึงแสงไฟกระพริบหรือแสงแดดที่จ้า
   
• อากาศที่ร้อนเกินไป หรืออากาศที่ร้อนชื้นอบอ้าว เช่น ช่วงเวลาก่อนฝนจะตก
 
• ออฟฟิศซินโดรม หรือโรคพังผืดของกล้ามเนื้อที่เกิดจากการนั่งหน้าคอมพิวเตอร์ หรือใช้มือถือก้มหน้านานๆจนกล้ามเนื้อเกิดพังผืดขึ้น รวมถึงอาการกล้ามเนื้อบริเวณคอตึงก็สามารถกระตุ้นทำให้เกิดไมเกรน ปวดร้าวรอบกระบอกตา คลื่นไส้มึนศีรษะได้
   
• เกิดจากอาหารที่สามารถกระตุ้นไมเกรนได้ เช่น ชีส แอลกอฮอล์ ผงชูรส อาหารที่มีการแปรรูป เช่น ไส้กรอก แฮม เบคอน น้ำตาลเทียม นอกจากนี้ยังพบว่า คาเฟอีนถือเป็นสารที่กระตุ้นอาการไมเกรนได้ ผู้ที่ดื่มกาแฟแล้วมีอาการไมเกรนควรลดปริมาณการดื่มกาแฟลง
    
• ความเครียด การพักผ่อนไม่เพียงพอและการอดนอน
    
• ฮอร์โมนเอสโตรเจน อาการปวดศีรษะไมเกรน มักถูกกระตุ้นเมื่อฮอร์โมนเอสโตรเจนลดต่ำลงอย่างรวดเร็ว เรียกว่า “อาการปวดศีรษะไมเกรน ตอนเป็นประจำเดือน” (menstrual migraine)
   
• ช่วงเวลาภายหลังจากคลอดบุตร ในช่วงตั้งครรภ์ความถี่ของการปวดไมเกรนจะลดลง แต่หลังจากคลอดลูกแล้วพบว่าความถี่ของการปวดไมเกรนจะสูงขึ้น เพราะช่วงตั้งครรภ์อยู่นั้นฮอร์โมนเอสโตรเจนจะขึ้นสูงเรื่อยๆและมาต่ำลงหลังที่คลอดบุตรจึงไปกระตุ้นอาการไมเกรน

  

การจำแนกกลุ่มการรักษาทางการแพทย์แผนจีน

กลุ่มอาการเลือดคั่งอุดกั้นที่สมอง (瘀阻脑络证)

• อาการทางคลินิก : มีอาการปวดศีรษะข้างเดียว มีตำแหน่งปวดที่แน่นอน มีอาการปวดแบบเข็มแทง ตอนกลางวันอาการปวดจะเบาตอนกลางคืนอาการปวดจะหนักขึ้น ขี้หลงขี้ลืม ใจสั่น มีอาการปวดต่อเนื่องมาเป็นเวลานาน เป็นๆหายๆไม่หายเป็นปกติ ในผู้หญิงมักพบว่ามีอาการประจำเดือนมาไม่ปกติร่วมด้วย
    
• ลักษณะลิ้น : ลิ้นสีม่วงคล้ำ
    
• ลักษณะชีพจร : ชีพจรตึงฝืด
    
• หลักการรักษา : ทะลวงเลือดคั่งที่สมอง ทำให้ชี่และเลือดไหลเวียนสะดวก ระงับปวด รักษาไมเกรน

กลุ่มอาการลมปราณตับติดขัด (肝气郁结证)

• อาการทางคลินิก : ปวดศีรษะข้างเดียว ปวดแน่นและมีอาการมึนศีรษะร่วมด้วย กระวนกระวายใจ นอนไม่หลับ ปวดเสียดชายโครงสีข้าง ส่วนใหญ่เกิดอารมณ์ตื่นเต้นหรือโกรธ ปากขม
    
• ลักษณะลิ้น : ลิ้นซีดแดงฝ้าขาว
    
• ลักษณะชีพจร : ชีพจรตึง
    
• หลักการรักษา : ระบายตับขจัดอาการติดขัด ระงับปวด รักษาไมเกรน

กลุ่มอาการหยางของตับแกร่งขึ้นสู่ส่วนบน (肝阳上亢证)

• อาการทางคลินิก : ปวดศีรษะข้างเดียว ปวดเหมือนโดนดึงรั้ง หงุดหงิดโมโหง่าย หน้าแดง มีเสียงในหู
    
• ลักษณะลิ้น : ลิ้นแดงฝ้าน้อย
    
• ลักษณะชีพจร : ชีพจรตึงเล็กและเร็ว
    
• หลักการรักษา : ทะลวงทวาร ลดหยาง สงบลม ระงับปวด รักษาไมเกรน

กลุ่มอาการเสมหะอุดกั้นทวารศีรษะ (痰浊上蒙证)

• อาการทางคลินิก : ปวดศีรษะข้างเดียว รู้สึกหนักและง่วงนอน แน่นหน้าอก คลื่นไส้ เบื่ออาหาร อาเจียนเป็นเสมหะน้ำลาย
    
• ลักษณะลิ้น : ลิ้นฝ้าขาวเหนียว
    
• ลักษณะชีพจร : ชีพจรตึงลื่น
    
• หลักการรักษา : ขับลม ขับเสมหะ บำรุงม้าม ขับความชื้น รักษาไมเกรน

กลุ่มอาการชี่และเลือดพร่อง (气血两虚证)

• อาการทางคลินิก : ปวดศีรษะข้างเดียวและไม่มีแรง มึนศีรษะ ถ้าทำงานหนักอาการจะกำเริบ เหงื่อออก หายใจสั้นกระชั้น กลัวลมกลัวหนาว ใจสั่นไม่สงบ สีหน้าไม่มีชีวิตชีวา อ่อนเพลีย
    
• ลักษณะลิ้น : ลิ้นซีด ฝ้าขาวบาง
    
• ลักษณะชีพจร : ชีพจรเล็กอ่อนแอ
    
• หลักการรักษา : บำรุงชี่ บำรุงเลือด เพิ่มรากฐานร่างกายให้แข็งแรง ระงับปวด รักษาไมเกรน

กลุ่มอาการหยางของตับและไตพร่อง (肝肾阳虚证)

• อาการทางคลินิก : ปวดศีรษะข้างเดียว เป็นมานานไม่หาย เมื่อเหนื่อยหรือได้รับความเย็นอาการจะกำเริบหรืออาการหนักขึ้น อ่อนเพลียไม่มีแรง ตัวและแขนขาเย็น อุจจาระเหลว ไม่อยากอาหาร ปวดเมื่อยเอวเข่า
    
• ลักษณะลิ้น : ลิ้นซีดอ้วน ฝ้าขาว
    
• ลักษณะชีพจร : ชีพจรจมเล็ก
    
• หลักการรักษา : บำรุงหยาง บำรุงตับไต ระงับปวด รักษาไมเกรน

การบำบัดรักษาทางแพทย์แผนจีน

สยามแพทย์แผนจีนคลินิกทำการรักษาอาการไมเกรน ตามแต่ละกลุ่มอาการของโรคโดยวิธีดังนี้ 

ทานยาสมุนไพรจีนแคปซูลผลิตจากสมุนไพรจีน 100%

ผ่านกระบวนการผลิตที่ปลอดภัย ปราศจากสารสเตียรอยด์และสารเคมี ตามแต่ละกลุ่มอาการ เช่น

• กลุ่มอาการเลือดคั่งอุดกั้นที่สมอง ให้ยาที่มีสรรพคุณทะลวงเลือดคั่งที่สมอง ทำให้ชี่และเลือดไหลเวียนสะดวก ระงับปวด รักษาไมเกรน

• กลุ่มอาการลมปราณตับติดขัด ให้ยาที่มีสรรพคุณระบายตับขจัดอาการติดขัด ระงับปวด รักษาไมเกรน

การฝังเข็มปรับสมดุลร่างกาย

ตามเส้นลมปราณและรักษาอาการที่เป็น ตามแต่ละกลุ่มอาการ เช่น

• กลุ่มอาการหยางของตับแกร่งขึ้นสู่ส่วนบน ทำการฝังเข็มตามจุดฝังเข็มที่มีสรรพคุณทะลวงทวาร ลดหยาง สงบลม ระงับปวด รักษาไมเกรน
 
• กลุ่มอาการเสมหะอุดกั้นทวารศีรษะ ทำการฝังเข็มตามจุดฝังเข็มที่มีสรรพคุณขับลม ขับเสมหะ บำรุงม้าม ขับความชื้น ระงับปวด รักษาไมเกรน

 

สมุนไพรบรรเทาอาการปวดศีรษะและไมเกรน

• กระเทียม เป็นพืชสมุนไพรพื้นบ้านมีสรรพคุณมากมาย ในส่วนการบรรเทาอาการไมเกรนคือ ช่วยลดการอักเสบ ทำให้หลอดเลือดที่อักเสบอยู่เกิดการสมานตัวมากขึ้น และยังมีสรรพคุณในการสลายลิ่มเลือด ทำให้เลือดไหลเวียนดีขึ้นทำให้อาการปวดศีรษะลดลง วิธีใช้ผสมในอาหารต่าง ๆ
• ขิง มีสรรพคุณ ช่วยให้เลือดลมไหลเวียนดีขึ้น ลดการอุดตัน ลดการอักเสบ เมื่อเลือดลมไหลเวียนดีขึ้นจึงทำให้อาการปวดศีรษะลดลง วิธีใช้ จะใช้ทานเป็นอาหาร ขนม เช่น มันต้มขิง เห็ดผักขิง หรือ ใช้ต้มดื่มน้ำก็ได้
• ใบบัวบก มีสรรพคุณลดเครียด ช่วยให้ผ่อนคลาย แก้อักเสบ เนื่องจากความเครียด และความกังวลเป็นปัจจัยหนึ่งที่ทำให้เกิดอาการไมเกรน หากลดความเครียดลงได้ย่อมทำให้อาการของโรคลดลง วิธีใช้ ล้างให้สะอาดทานสด หรือคั้นน้ำดื่มก็ได้

 

คำแนะนำจากแพทย์แผนจีน

• สำหรับผู้ที่ปวดศีรษะไมเกรนแท้ ควรหลีกเลี่ยงเหตุปัจจัยที่กระตุ้นทำให้เกิดอาการปวด ได้แก่ ความเครียด การพักผ่อนให้เพียงพอ หลีกเลี่ยงการอยู่ในที่แจ้งมีแสงจ้า เครื่องดื่มที่มีคาเฟอีน การสูบบุหรี่ การอดอาหาร เป็นต้น  
 
• สำหรับผู้ที่ปวดศีรษะไมเกรนเทียม ให้หลีกเลี่ยงการนั่งหน้าคอมพิวเตอร์ หรือการขับรถเป็นระยะเวลานานๆ  ออกกำลังกายสม่ำเสมอจะช่วยยืดเหยียดคลายกล้ามเนื้อลดการหดเกร็งของกล้ามเนื้อได้ 
 
• ไม่ควรนอนดึก ควรนอนก่อน 22:00 น.
   
• ดื่มน้ำวันละ 2-3 ลิตรต่อวัน โดยใช้การจิบเรื่อยๆทั้งวัน
 
• ทำอารมณ์ให้แจ่มใส ไม่เครียด