วัณโรคปอด

โพสต์เมื่อ : 23 ม.ค 2568 เวลา 6:6 น.

วัณโรคปอด (肺痨, Tuberculosis)

วัณโรค (Tuberculosis: TB) คือโรคติดต่อชนิดหนึ่งที่เกิดจากการติดเชื้อแบคทีเรียกลุ่ม Mycobacterium โดยเชื้อจะแพร่กระจายผ่านละอองฝอยที่ลอยฟุ้งอยู่ในอากาศ ซึ่งละอองดังกล่าวเกิดจากผู้ป่วยวัณโรคไอหรือจาม หากร่างกายได้รับเชื้อวัณโรคเชื้อจะเข้าไปเกาะตามอวัยวะส่วนต่างๆ โดยเฉพาะในปอดจะสามารถพบเชื้อวัณโรคได้บ่อยที่สุดเนื่องจากผู้ป่วยมักได้รับเชื้อผ่านการสูดลมหายใจเอาเชื้อเข้าสู่ปอดโดยตรง

วัณโรคที่เกิดขึ้นจึงสามารถแบ่งออกเป็น 2 ประเภท ได้แก่

วัณโรคปอด หรือ Pulmonary TB คือ วัณโรคที่มีการติดเชื้อ Mycobacterium Tuberculosis ที่ปอด
วัณโรคนอกปอด หรือ Extrapulmonary TB คือ วัณโรคที่เกิดขึ้นกับอวัยวะส่วนอื่นๆ เช่น วัณโรคหลังโพรงจมูก วัณโรคผิวหนัง วัณโรคลำไส้ วัณโรคในช่องท้อง วัณโรคอัณฑะ วัณโรคไต วัณโรคกระดูก และวัณโรคเยื่อหุ้มหัวใจ

สาเหตุของวัณโรคปอด

วัณโรคเกิดจากการรับเชื้อแบคทีเรียที่มีชื่อว่า Mycobacterium Tuberculosis ผ่านการสูดดมเอาละอองฝอยที่กระจายอยู่ในอากาศเข้าไป โดยเชื้อที่อยู่ในอากาศเหล่านี้มาจากผู้ป่วยวัณโรคไอ จาม พูด หัวเราะ รวมถึงร้องเพลง ทำให้เชื้อที่ปะปนอยู่ในสารคัดหลั่ง เช่น น้ำลาย น้ำมูก กระจายออกมา เมื่อมีผู้สูดหายใจเอาละอองฝอยเหล่านี้เข้าไป เชื้อแบคทีเรียก็จะเข้าไปติดในปอดและแบ่งตัวเพิ่มจำนวนขึ้นจนกลายเป็นวัณโรคปอด หากร่างกายมีภูมิคุ้มกันที่แข็งแรงสามารถต้านเชื้อได้ก็จะไม่แสดงอาการและไม่แพร่เชื้อให้กับผู้อื่น ซึ่งจะเรียกผู้ได้รับเชื้อระยะนี้ว่า “ผู้ติดเชื้อวัณโรคระยะแฝง (Latent TB infections)” แต่ถ้าหากมีภูมิคุ้มกันต่ำจนไม่สามารถควบคุมเชื้อแบคทีเรียได้รวมถึงไม่ได้รับการรักษา จะทำให้เชื้อแบคทีเรียลุกลามไปตามหลอดน้ำเหลืองและกระจายไปสู่อวัยวะต่างๆ ทำให้เกิดอาการเจ็บป่วยขึ้น จะเรียกผู้ป่วยระยะนี้ว่า “ผู้ป่วยวัณโรคระยะแสดงอาการ (Active TB)”

ปัจจัยเสี่ยงที่ทำให้เกิดวัณโรค

ปัจจัยเสี่ยงที่ทำให้เกิดวัณโรคแบบแสดงอาการสามารถแบ่งได้เป็น 2 กลุ่ม ดังนี้

ปัจจัยเสี่ยงของกลุ่มคนที่อาจติดเชื้อวัณโรคได้ง่าย เช่น
- ผู้ที่สัมผัสใกล้ชิดกับผู้ป่วยวัณโรค
- ผู้ที่อาศัยอยู่ในพื้นที่ที่มีการระบาดของเชื้อวัณโรคสูง
- เด็กอายุต่ำกว่า 5 ปี และมีผลตรวจเชื้อเป็นบวก (ติดเชื้อ)
- ผู้ที่อยู่ในกลุ่มเสี่ยงติดเชื้อ เช่น กลุ่มคนเร่ร่อน ผู้เสพยาเสพติดและใช้เข็มฉีดยาร่วมกัน ผู้ติดเชื้อ HIV
- ผู้ที่ทำงานใกล้ชิดกับกลุ่มเสี่ยง โดยเฉพาะสถานพยาบาล หรืออาศัยร่วมกับผู้ติดเชื้อ

กลุ่มคนที่มีระบบภูมิคุ้มกันบกพร่อง เช่น
- ผู้ติดเชื้อไวรัส HIV ต้นเหตุของโรคเอดส์
- ผู้ติดสารเสพติด
- ผู้ป่วยโรคซิลิโคซิส (Silicosis)
- ผู้ป่วยโรคเบาหวาน
- ผู้ป่วยโรคไต
- ผู้ที่เข้ารับการปลูกถ่ายอวัยวะ
- ผู้ที่มีน้ำหนักตัวต่ำกว่าเกณฑ์
- ผู้ป่วยโรคมะเร็งบริเวณศีรษะและลำคอ
- ผู้ที่กำลังรับประทานยาบางตัว เช่น ยาคอร์ติโคสเตียรอยด์

อาการของวัณโรค

วัณโรคเกิดได้กับผู้ป่วยทุกเพศทุกวัย หากเป็นผู้ที่อยู่ในกลุ่มเสี่ยงสัมผัสเชื้อ และเมื่อภูมิคุ้มกันในร่างกายไม่สามารถต้านทานเชื้อได้ อาการของวัณโรคก็จะแสดงออกมา แบ่งอาการเป็น 2 ช่วง คือ

อาการติดเชื้อวัณโรคระยะแฝง (Latent TB) เป็นช่วงที่ผู้ป่วยได้รับเชื้อและเชื้อแฝงอยู่ในร่างกายแต่ไม่แสดงอาการ หากผู้ที่มีร่างกายแข็งแรงเชื้อสามารถแฝงอยู่ได้นานเป็นปี ระยะนี้จะไม่สามารถแพร่เชื้อสู่ผู้อื่นได้ และผู้ติดเชื้อระยะแฝงประมาณ 5-10% เท่านั้นที่จะพัฒนาไปเป็นระยะแสดงอาการ

อาการติดเชื้อวัณโรคระยะแสดงอาการ (Active TB) เป็นระยะที่แสดงอาการออกมาให้เห็น ซึ่งผู้ป่วยจะมีอาการดังนี้
- ไอติดต่อกันนาน 2 สัปดาห์ขึ้นไป
- ไอเป็นเลือดหรือมูกเลือด
- หายใจหรือไอแล้วเจ็บหน้าอก
- น้ำหนักลด
- เบื่ออาหาร
- เหนื่อยง่าย อ่อนเพลีย
- มีไข้
- เหงื่อออกตอนกลางคืน

นอกจากนี้ยังสามารถเกิดการติดเชื้อวัณโรคในอวัยวะอื่นๆของร่างกายที่ไม่ใช่ปอดได้อีกด้วย ทำให้อาการที่แสดงออกมาแตกต่างไปจากนี้ ซึ่งอาการที่แสดงออกมาจะสัมพันธ์กับอวัยวะนั้นๆ เช่น วัณโรคไขสันหลังจะมีอาการปวดหลัง วัณโรคไตอาจทำให้ปัสสาวะมีเลือดปน

วัณโรคในผู้ใหญ่

อาการวัณโรคในผู้ใหญ่ จะมีอาการไอเรื้อรังมากกว่า 2 สัปดาห์ เจ็บหน้าอก ไอมีเลือดหรือมีเสมหะปน น้ำหนักลด มีไข้ เหงื่อออกเยอะในตอนกลางคืน อ่อนเพลีย เหนื่อยง่าย และเบื่ออาหาร

วัณโรคในเด็ก

อาการวัณโรคในเด็ก จะมีไข้ติดต่อกันมากกว่า 7 วัน เบื่ออาหาร น้ำหนักลด เจ็บหน้าอก โลหิตจาง ไอเรื้อรังมากกว่า 2 สัปดาห์ ไม่ร่าเริง เหนื่อยง่าย ต่อมน้ำเหลืองโตจนอุดตันหลอดลมและอาจมีน้ำในปอดข้างเดียว

%E0%B9%84%E0%B8%AD3

ภาวะแทรกซ้อนจากวัณโรค

ภาวะแทรกซ้อนจากวัณโรคปอดและวัณโรคส่วนอื่นที่สำคัญ ส่งผลให้มีอาการเจ็บป่วยรุนแรงยิ่งขึ้น มักพบในผู้ป่วยวัณโรคที่ได้รับการรักษาล่าช้าหรือรักษาไม่ต่อเนื่อง ภาวะแทรกซ้อนที่พบได้บ่อย ได้แก่

ปอดได้รับความเสียหาย เช่น ฝีในปอด มีน้ำในช่องหุ้มปอด
สำหรับการติดเชื้อวัณโรคในข้อทำให้เกิดข้อต่อกระดูกอักเสบ โดยเฉพาะบริเวณเข่าและสะโพก
ตับและไตมีปัญหา ส่งผลต่อการขับของเสียจากเลือดออกจากร่างกาย
เนื้อเยื่อรอบหัวใจเกิดการอักเสบ ทำให้มีของเหลวในถุงเยื่อหุ้มหัวใจและส่งผลให้เกิดภาวะบีบรัดหัวใจได้
เยื่อหุ้มสมองอักเสบ ภาวะดังกล่าวทำให้ผู้ป่วยมีอาการปวดศีรษะและอาจส่งผลต่อสุขภาพจิตได้

อาการที่บ่งบอกว่าถึงเวลาต้องไปพบแพทย์

มีอาการไอติดต่อกันมากกว่า 3 สัปดาห์ มีไข้ น้ำหนักลด เหงื่อออกตอนกลางคืน ถือเป็นสัญญาณสำคัญที่บ่งบอกได้ว่าผู้ป่วยอาจจะเป็นวัณโรคปอด ควรไปพบแพทย์ตั้งแต่เนิ่นๆ ก่อนที่อาการจะทรุดลง แต่อย่างไรก็ตามยังมีอาการอื่นๆ ที่แสดงว่าร่างกายกำลังติดเชื้อวัณโรค ได้แก่

เจ็บหน้าอก
ไอเป็นเลือด หรือมีเสมหะลงลึกถึงปอด
เหนื่อยง่าย อ่อนเพลีย
มีอาการบวมที่คอ ใต้แขน หรือขาหนีบ