โรคตับแข็ง (肝硬 Liver Cirrhosis) เป็นภาวะของโรคตับเรื้อรังขั้นสุดท้ายที่เกิดจากมีการอักเสบเรื้อรังของตับ หรือเกิดจากการที่ตับถูกทำลายจากสาเหตุต่างๆ ทำให้มีการสูญเสียเซลล์เนื้อตับรวมถึงมีการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างของตับไปทำให้เกิดพังผืดในตับปริมาณมาก ทำให้เนื้อตับมีลักษณะแข็ง ตับแข็งจะส่งผลทำให้การทำงานของตับลดลง เลือดที่ไปเลี้ยงตับน้อยส่งผลต่อการสร้างสารอาหาร ฮอร์โมน การจัดการกับยาและสารพิษต่างๆทำได้ไม่มีประสิทธิภาพเพียงพอ ส่งผลให้ตับไม่สามารถทำงานได้ตามปกติและมีภาวะแทรกซ้อนตามมา

สาเหตุการเกิดโรคตับแข็ง

• เกิดจากการดื่มสุราติดต่อกันเป็นระยะเวลานาน เพราะแอลกอฮอล์ทำให้เกิดความผิดปกติของการใช้โปรตีน ไขมัน และคาร์โบไฮเดรตในตับ ทำให้เกิดภาวะตับอักเสบและเรื้อรังจนเป็นตับแข็ง 
• เกิดจากการติดเชื้อไวรัสตับอักเสบ กล่าวคือมีการเป็นโรคไวรัสตับอักเสบชนิดเอ ชนิดบี ชนิดซี เรื้อรังเป็นเวลานาน โดยไวรัสทั้ง 3 ชนิดนี้มีผลทำให้ตับทำงานผิดปกติและมีผลทำให้ตับเกิดความเสียหาย จึงจัดเป็นสาเหตุที่ทำให้ตับเกิดอาการอักเสบเรื้อรังและกลายเป็นโรคตับแข็งได้ในที่สุด
• เกิดจากการใช้ยาบางชนิดติดต่อกันเป็นระยะเวลานาน ทำให้เกิดการตกค้างของสารต่างๆจนก่อให้เกิดภาวะตับอักเสบเรื้อรังได้
• เกิดจากสารพิษหรือพยาธิบางชนิด เช่น สารหนู (arsenic) ที่อาจเกิดขึ้นในยาบางชนิด อาจก่อให้เกิดพังผืดในตับได้ รวมถึงพยาธิใบไม้ในเลือดก็กระตุ้นให้เกิดตับแข็งได้
• เกิดจากภาวะดีซ่านเรื้อรัง โดยปกติน้ำดีจะถูกส่งขึ้นไปที่ตับและไหลลงมาสู่ลำไส้เล็กส่วนต้นตามท่อน้ำดี แต่การเป็นโรคดีซ่านจะทำให้การทำงานของระบบนี้เกิดความผิดปกติ อุดตัน เสียหาย หรือตีบตันเป็นเวลานาน น้ำดีที่ไหลย้อนกลับไปที่ตับก็จะสามารถทำลายเนื้อตับจนเป็นตับแข็งได้
• เกิดจากภาวะหัวใจวายเรื้อรัง ทำให้เลือดไปคั่งที่ตับเป็นผลให้เลือดไหลเวียนในตับน้อยลง ทำให้เนื้อตับขาดออกซิเจนจนตายลงจนกลายเป็นภาวะตับแข็ง
• เกิดจากภูมิต้านทานตนเองมาทำลายตับตนเองทำให้เกิดโรคตับอักเสบ ที่เกิดจากความผิดปกติของระบบภูมิคุ้มกันที่หันมาทำลายตับตนเอง เมื่อนานวันเข้าจึงเกิดอาการตับอักเสบจนกลายเป็นโรคตับแข็งในที่สุด
• เกิดจากโรคตับอักเสบจากไขมัน เกิดจากภาวะที่มีไขมันสะสมที่ตับเป็นจำนวนมากอาจจะกระตุ้นให้เกิดการอักเสบเรื้อรังจนกลายเป็นตับแข็งได้ นอกจากนี้อาจพบร่วมกับโรคบางชนิด เช่น เบาหวาน โรคอ้วน เป็นต้น 

อาการของโรคตับแข็ง

อาการของโรคตับแข็งในระยะเริ่มแรก

 จะไม่แสดงออกอย่างชัดเจนผู้ป่วยจึงไม่ค่อยรู้ตัว โดยอาการเริ่มแรกมี ดังนี้

• ท้องอืด ท้องเฟ้อ คล้ายอาหารไม่ย่อย รู้สึกอ่อนเพลีย เหนื่อยง่าย เบื่ออาหาร คลื่นไส้ อาเจียน น้ำหนักลด รู้สึกเจ็บบริเวณชายโครงขวาเล็กน้อย หรืออาจคลำเจอก้อนที่ชายโครงขวา ตัวเหลือง นัยน์ตาเหลือง เพราะตับไม่สามารถขับน้ำดีออกจากร่างกายได้
 
• อาจมีอาการคันตามเนื้อตัว อารมณ์ทางเพศลดลง บางคนอาจสังเกตเห็นฝ่ามือแดงผิดปกติ หรือมีจุดแดงที่หน้าอกและหน้าท้อง

อาการโรคตับแข็งระยะสุดท้าย 

    เมื่อเป็นโรคตับแข็งอยู่หลายปีหรือยังคงดื่มเหล้าหนักหรือทานอาหารไม่ถูกสุขลักษณะ อาการของโรคตับแข็งระยะสุดท้ายจะสังเกตได้จากอาการอ่อนเพลียไม่มีแรงเป็นหนึ่งในอาการของโรคตับแข็งระยะสุดท้าย ซึ่งผู้ป่วยโรคตับแข็งระยะสุดท้ายส่วนใหญ่จะมีอาการผิวหนังหยาบกร้าน หน้าตาหมองคล้ำร่วมด้วย มีไข้เรื้อรัง ขาบวม ท้องบวม สังเกตเห็นหลอดเลือดบริเวณหน้าท้องพองบวม จะมีอาการอาเจียนเป็นเลือด เนื่องจากเกิดภาวะหลอดเลือดขอดที่หลอดอาหารแตก ซึ่งอาจทำให้เสียเลือดมากจนเสียชีวิตได้ในระยะสุดท้ายที่ตับวายไปแล้ว ก็จะเกิดอาการทางสมอง เช่น ซึม เพ้อ ไม่รู้สึกตัว เป็นต้น

วิธีการตรวจวินิจฉัยทางแพทย์แผนตะวันตก

• การตรวจโดยภาพถ่ายทางการแพทย์ การตรวจอัลตราซาวด์ตับ ถุงน้ำดีและม้าม ซึ่งการตรวจอัลตราซาวด์ตับคือการประเมินระดับของโรคตับแข็ง สามารถพิจารณาร่วมกับระดับค่า AFP ( alpha-fetoprotein ) ที่สูงขึ้น และยังเป็นวิธีที่สำคัญในการตรวจพบมะเร็งตับระยะแรกอีกด้วย
 
• การตรวจสาเหตุของโรค รวมถึงการตรวจเชื้อไวรัสตับอักเสบบีและ HBVDNA หากไวรัสตับอักเสบบีแสดงผลว่าเอนติเจนเป็นบวกก็บ่งชี้ว่าเป็นผู้ที่มีพาหะไวรัสตับอักเสบบี
 
• การตรวจสมรรถภาพของตับ เพื่อทำความเข้าใจอาการป่วยของผู้ป่วยโรคตับแข็งว่าหนักเบาแค่ไหน
 
• การตรวจค่าบ่งชี้ตับเป็นพังผืด การเป็นพังผืดของตับเป็นขั้นตอนของโรคตับเรื้อรังที่สามารถพัฒนาไปเป็นโรคตับแข็ง การตรวจค่าบ่งชี้ตับเป็นพังผืดหากสามารถตรวจพบเร็วและบรรเทาโรคตับเป็นพังผืดได้อย่างทันท่วงที ก็จะสามารถหลีกเลี่ยงไม่ให้พังผืดในตับพัฒนาไปเป็นโรคตับแข็งได้
 
• การตรวจชิ้นเนื้อตับ การเจาะตรวจชิ้นเนื้อตับสามารถวินิจฉัยโรคตับแข็งได้

• การตรวจโดยการส่องกล้องช่องท้อง สามารถตรวจอวัยวะและเนื้อเยื่อในช่องท้อง เช่น ตับ ม้ามได้โดยตรง ซึ่งมีประโยชน์มากสำหรับผู้ป่วยที่มีความลำบากในการวินิจฉัย

การจำแนกประเภทของโรคตับแข็งทางการแพทย์แผนจีน

กลุ่มอาการชี่ตับติดขัดม้ามพร่อง (肝郁脾虚证)

• อาการทางคลินิก : แน่นท้อง ช่วงเช้าจะมีอาการอืดแน่นเล็กน้อย เมื่อตกบ่ายอาการอืดแน่นจะมากขึ้น และจะมีอาการแน่นท้องมากหลังรับประทานอาหาร อ่อนเพลียไม่มีแรง อารมณ์ซึมเศร้า สีหน้าเหลืองไม่มีชีวิตชีวา รับประทานอาหารได้น้อย  
    
• ลักษณะลิ้น : ลิ้นอ้วน ฝ้าขาวเหนียว
    
• ลักษณะชีพจร : ชีพจรตึงเนิบช้าไม่มีแรง
    
• หลักการรักษา : ระบายตับปรับการไหลเวียนของชี่ ช่วยการขับเคลื่อน การย่อย การดูดซึมและการลำเลียงสารอาหารของม้าม ขับความชื้น

กลุ่มอาการเลือดคั่งที่ตับและม้าม (肝脾血瘀证)

• อาการทางคลินิก : เมื่อคลำจะพบก้อนที่ชายโครงด้านล่างขวา มีเส้นเลือดฝอยคล้ายใยแมงมุมขึ้นบริเวณแดง มีจ้ำแดงที่บริเวณเนินฝ่ามือตรงฝั่งนิ้วโป้ง มีจุดแดงเล็กเป็นจ้ำเลือดขึ้นบริเวณแขน สีหน้าดำคล้ำ ชายโครงสีข้างทั้งสองด้านรู้สึกเจ็บแบบเข็มแทง ปวดแน่น  
    
• ลักษณะลิ้น : ลิ้นม่วงคล้ำ หรือมีจุดเลือดคั่ง
    
• ลักษณะชีพจร : ชีพจรจมตึงและฝืด
    
• หลักการรักษา : ปรับการไหลเวียนของชี่และเลือด สลายก้อน

กลุ่มอาการที่เกิดจากความร้อนความชื้นสะสมขึ้นภายใน (湿热蕴结证)

• อาการทางคลินิก : หน้าท้องมีขนาดใหญ่และแน่น(ภาวะท้องมาน) ท้องแน่นไม่สามารถกดได้ สะดือนูนออกมา ตัวร้อน ตัวเหลืองตาเหลือง ปากขม มีกลิ่นปาก กระหายน้ำ ท้องผูกหรืออุจจาระเหลว 
    
• ลักษณะลิ้น : ลิ้นแดงฝ้าเหลืองเหนียว 
    
• ลักษณะชีพจร : ชีพจรลื่นเร็ว
    
• หลักการรักษา : ระบายความร้อน สลายความชื้น ขจัดพิษ

กลุ่มอาการเลือดคั่งอุดกั้นเส้นลมปราณ (瘀血阻络证)

• อาการทางคลินิก : หน้าท้องมีขนาดใหญ่และแน่น(ภาวะท้องมาน) เห็นเส้นเลือดสีเขียวที่ท้องชัดเจน ท้องและชายโครงสีข้างมีอาการปวดอย่างรุนแรง สีหน้าดำคล้ำ มีจุดสีแดงขึ้นบริเวณศีรษะ คอ หน้าอก และท้อง ริมฝีปากมีสีม่วงอมน้ำตาล อุจจาระสีดำ ปัสสาวะน้อยสีเหลืองเข้ม 
    
• ลักษณะลิ้น : ลิ้นสีแดงคล้ำหรือมีจุดเลือดคั่ง เส้นเลือดใต้ลิ้นมีลักษณะคดเคี้ยวบิดเบี้ยว ลิ้นฝ้าเหลืองบางเหนียว
    
• ลักษณะชีพจร : ชีพจรเล็กและฝืด
    
• หลักการรักษา : สลายเลือดคั่ง ทำให้ชี่และเลือดไหลเวียนสะดวก ขับน้ำลดบวม

กลุ่มอาการอินตับไตพร่อง (肝肾阴虚证)

• อาการทางคลินิก : หน้าท้องมีขนาดใหญ่และแน่น(ภาวะท้องมาน) ท้องขยายจนผิวตึง แขนขาเล็กผอม สีหน้าดำคล้ำ มีอาการตัวร้อนช่วงบ่ายๆเย็นๆ หงุดหงิดกระวนกระวายใจ ริมฝีปากแห้ง ปากแห้ง นอนไม่หลับ ฝันเยอะ เลือดกำเดาไหล เลือดออกตามไรฟัน 
    
• ลักษณะลิ้น : ลิ้นแดงฝ้าน้อย 
    
• ลักษณะชีพจร : ชีพจรตึงเล็กเร็ว
    
• หลักการรักษา : บำรุงอินบำรุงไต ทำให้เลือดเย็นลดร้อน

กลุ่มอาการหยางของม้ามและไตพร่อง (脾肾阳虚证)

• อาการทางคลินิก : หน้าท้องมีขนาดใหญ่และแน่น(ภาวะท้องมาน) มีน้ำสะสมอยู่ภายในเหมือนถุงน้ำ นอนหงายแล้วเหมือนท้องของกบ ขาบวม มือเท้าเย็น สีหน้าไม่มีชีวิตชีวา แน่นท้องไม่อยากอาหาร  
   
• ลักษณะลิ้น : ลิ้นซีด
    
• ลักษณะชีพจร : ชีพจรเล็ก
    
• หลักการรักษา : บำรุงม้ามและไต เพิ่มความอบอุ่น สลายความชื้น ขับน้ำลดบวม

การบำบัดรักษาทางแพทย์แผนจีน   

ทานยาสมุนไพรจีนแคปซูลผลิตจากสมุนไพรจีน 100% 

ผ่านกระบวนการผลิตที่ปลอดภัย ปราศจากสารสเตียรอยด์และสารเคมี ตามแต่ละอาการ เช่น

• โรคตับแข็งจากกลุ่มอาการชี่ตับติดขัดม้ามพร่อง ให้ยาที่มีสรรพคุณระบายตับและม้าม เพิ่มการไหลเวียนของชี่ แก้ชี่ตับติดขัด รักษาอาการตับแข็ง

• โรคตับแข็งจากกลุ่มอาการเลือดคั่งที่ตับและม้าม ให้ยาที่มีสรรพคุณระบายร้อนขับชื้น เพิ่มการไหลเวียนของเลือดลมภายในตับและม้าม สลายก้อน รักษาอาการตับแข็ง
 
• โรคตับแข็งจากกลุ่มอาการความร้อนความชื้นสะสมขึ้นภายใน ให้ยาที่มีสรรพคุณระบายความร้อน สลายความชื้น ขจัดพิษรักษาอาการตับแข็ง

การฝังเข็มปรับสมดุลร่างกาย

ตามเส้นลมปราณที่เกี่ยวข้องตามแต่ละกลุ่มอาการ เช่น

• โรคตับแข็งจากกลุ่มอาการเลือดคั่งอุดกั้นเส้นลมปราณ ฝังเข็มตามเส้นลมปราณที่มีสรรพคุณบำรุงสลายเลือดคั่ง ทำให้ชี่และเลือดไหลเวียนสะดวก ขับน้ำลดบวม รักษาอาการตับแข็ง

• โรคตับแข็งจากกลุ่มอาการอินตับไตพร่อง ฝังเข็มตามเส้นลมปราณที่มีสรรพคุณบำรุงอินบำรุงไต ทำให้เลือดเย็นลดร้อน รักษาอาการตับแข็ง
• โรคตับแข็งจากกลุ่มอาการหยางของม้ามและไตพร่อง ฝังเข็มตามเส้นลมปราณที่มีสรรพคุณบำรุงม้ามและไต เพิ่มความอบอุ่น สลายความชื้น ขับน้ำลดบวม รักษาอาการตับแข็ง

สมุนไพร และการนวดบรรเทาอาการตับแข็ง

• นวดบริเวณใต้ชายโครงขวา บริเวณนี้เป็นที่อยู่ของตับ เราสามารถใช้ฝ่ามือกดนวดบริเวณนี้ไปมา 10 ครั้ง ทุกวัน
• กดจุดปรับสมดุลของตับที่จุดไท่ชง อยู่บริเวณง่ามนิ้วโป้งเท้ากับนิ้วชี้เท้าขึ้นมาทางข้อเท้าประมาณ1นิ้ว กดบ่อยๆเป็นประจำจะช่วยฟื้นฟูสมรรถภาพตับ
• กดจุดปรับสมดุลของตับที่จุดสิงเจียน อยู่ง่ามเท้าระหว่างหัวแม่โป้งกับนิ้วชี้ กดให้รู้สึกตึงๆ หน่วงๆ ทำบ่อยๆจะช่วยระบายความร้อนที่ตับ
• ใช้กำปั้นทุบ ด้านในของขาตั้งแต่ตาตุ่มขึ้นถึงเข่า 36 ครั้ง และทุบขาด้านนอกจากตาตุ่มนอกจนถึงเข่า 36 ครั้ง สามารถทำกับขาได้ทั้ง 2 ข้าง
• เห็ดสามอย่าง เห็ดสามอย่างมีสรรพคุณในการล้างสารพิษในร่างกาย การที่ร่างกายเกิดตับแข็งทำให้ไม่สามารถขับสารพิษออกจากร่างกายได้ การทานเห็ดสามอย่างจึงสามารถช่วยแบ่งเบาภาระตับในการขจัดพิษทำให้ตับไม่จำเป็นต้องทำงานหนักมากขึ้น วิธีการรับประทาน ต้มเห็ดสามอย่างทำเป็นน้ำแกง 
• ชาเก๋ากี้เก๊กฮวย นำเก๋ากี้ 10 กรัม เก๊กฮวย 3-4 ดอก ชงเป็นชาดื่มช่วยบำรุงตับและตา 
• เม็ดบัว ในเม็ดบัวจัดว่ามีสารอาหารค่อนข้างสูงมีวิตามินเอ วิตามินซี และอื่นๆ มีสรรพคุณช่วยบำรุงถุงน้ำดี บำรุงหัวใจ ป้องกันมะเร็งตับ

คำแนะนำจากแพทย์แผนจีน

• ระมัดระวังอาหารจำพวกไขมัน ควรรับประทานให้น้อยลงกว่าปกติเนื่องจากตับย่อยไขมันได้น้อยลง หลีกเลี่ยงไขมันจากสัตว์ให้ใช้ไขมันพืชแทน
 
• ทานอาหารให้ครบหมู่และหลากหลาย ควรรับประทานอาหารที่ย่อยง่าย
  
• ลดการรับประทานอาหารแปรรูป เช่น ไส้กรอก หมูยอ และอาหารแปรรูป เป็นต้น เพราะอาหารจำพวกนี้จะมีการเติมสารโซเดียม
 
• งดอาหารมัน ทอด ปิ้ง ย่าง อาหารรสจัด ขนมหวานและเบเกอรี
• เลิกดื่มเหล้า เครื่องดื่มที่มีแอลกอฮอล์ และน้ำอัดลมโดยเด็ดขาด

• หลีกเลี่ยงการซื้อยามาทานเองหรือทานยาเกินขนาด

• ต้องไม่ดื่มน้ำมากเกินไป คือไม่เกิน 6 แก้วต่อวัน หรือหากมีอาการบวมมากควรลดปริมาณน้ำลงอีก
  
• หลีกเลี่ยงการออกกำลังกายหนัก ให้เดินวิ่งเบาๆ แทน และพยายามทำจิตใจให้เบิกบาน
  
• ควรนอนหลับให้เพียงพอ ไม่ควรนอนดึกควรนอนก่อน 22.00 น.
 
• ควรดื่มชาใบหม่อนระหว่างวัน