โรคอารมณ์แปรปรวนสองขั้วหรือโรคไบโพลาร์ (躁狂抑郁症 Bipolar disorder) เป็นความผิดปกติทางอารมณ์อย่างหนึ่ง ซึ่งผู้ป่วยที่เป็นโรคนี้จะมีลักษณะอารมณ์ที่เปลี่ยนแปลงไปมาระหว่างอารมณ์ซึมเศร้า (major depressive episode) สลับกับช่วงที่อารมณ์ดีมากกว่าปกติ (mania หรือ hypomania) โดยอาการในแต่ละช่วงอาจเป็นอยู่นานเป็นสัปดาห์หรือหลายเดือนได้ ซึ่งอาการเหล่านี้จะส่งผลกระทบต่อการดำเนินชีวิตของผู้ป่วยทั้งในด้านการงาน การประกอบอาชีพ ความสัมพันธ์กับบุคคลอื่นและการดูแลตนเองเป็นอย่างมาก ทำให้ไม่สามารถดำเนินชีวิตประจำวันได้อย่างเป็นปกติ โรคไบโพลาร์หรือโรคอารมณ์สองขั้ว สามารถเกิดขึ้นได้ทุกเพศทุกวัย ทุกอาชีพ

อาการของโรคไบโพลาร์

อารมณ์เศร้า (Depressive Episode)

• รู้สึกซึมเศร้า คิดอะไรก็เศร้าไปหมด เบื่อทุกสิ่งทุกอย่าง ไม่มีความสนใจในชีวิต ไม่มีความเพลิดเพลิน
   
• เบื่ออาหาร น้ำหนักลดลงมาก ใน 1 เดือน
• นอนไม่หลับ หรือหลับมากเกินไป
 
• อ่อนเพลีย ไม่มีเรี่ยวแรง
   
• รู้สึกผิดหรือไร้ค่า ร้องไห้ง่าย
   
• สมาธิลดลง ลังเลใจ ตัดสินใจอะไรไม่ได้
   
• คิดอยากตายหรือการฆ่าตัวตาย

อารมณ์คึกคักหรือคลุ้มคลั่ง (Manic Episode)

• มีความเชื่อมั่นในตัวเองสูงเกินจริง บางครั้งคิดว่าตนเองเป็นใหญ่
 
• พูดมาก พูดไม่หยุด
 
• คิดฟุ้งซ่าน จะทำโน่นทำนี่ คิดทำการหลายๆอย่าง แต่ก็มีสมาธิลดลง
 
• นอนน้อยหรือไม่หลับไม่นอน นอนวันละ 3 ชั่วโมง ก็รู้สึกสดชื่น มีกำลัง ไม่สามารถอยู่นิ่งได้
 
• ขาดความยับยั้งชั่งใจ อาจมีการใช้จ่ายผิดปกติมาก
 
• โมโหง่าย โกรธง่าย อารมณ์ฉุนเฉียว ซึ่งอารมณ์เหล่านี้จะเกิดขึ้นได้ง่ายถ้าถูกขัดใจ

    โดยอาการเหล่านี้ผู้ป่วยจะมีอารมณ์เป็นช่วงๆ เช่น บางคนอาจมีอารมณ์เศร้า 3 - 4 เดือน แล้วกลับมาเป็นปกติ แล้วเกิดอาการคึกคักอีกเป็นเดือนแล้วกลับมาเป็นปกติอีก โดยการเกิดขึ้นของอารมณ์สองขั้วไม่จำเป็นต้องเกิดขึ้นสลับไปมา เช่น ผู้ป่วยอาจจะเศร้าแล้วกลับมาเป็นปกติ แล้วก็เศร้าต่อแล้วกลับมาเป็นปกติแล้วค่อยคึกคัก หรือผู้ป่วยมีอาการคึกคักก่อนแล้วเศร้าก็อาจเป็นไปได้เช่นกัน

    

สาเหตุของโรคไบโพลาร์

    ปัจจุบันเชื่อว่าโรคไบโพลาร์เกิดได้จากหลายสาเหตุ เช่น พันธุกรรมที่ผิดปกติทั้งที่เกิดจากการถ่ายทอดจากบรรพบุรุษและเกิดใหม่ช่วงที่เป็นทารกในครรภ์ เนื่องจากพบว่าผู้ที่มีบุคคลในครอบครัวป่วยด้วยโรคนี้ หรือโรคทางจิตเวชอื่นๆจะมีโอกาสเป็นโรคไบโพลาร์มากกว่าคนทั่วไป นอกจากนี้ยังอาจเกิดจากการทำงานที่ผิดปกติของสมองโดยมีสารสื่อประสาทที่ไม่สมดุลและจากสภาพแวดล้อมของผู้ป่วย เช่น การเลี้ยงดูในวัยเด็กหรือความเครียดในชีวิตประจำวันที่กระตุ้นให้โรคแสดงอาการ รวมถึงเกิดจากโรคบางอย่าง เช่น ความผิดปกติของไทรอยด์ฮอร์โมน เป็นต้น 

การวินิจฉัยโรคอารมณ์สองขั้วในแผนจีน

    โรคอารมณ์สองขั้วเกิดจากความผิดปกติของจิตใจที่พบได้บ่อย ซึมเศร้าเป็นเวลานาน อารมณ์ห่อเหี่ยว ร่างกายไม่สบาย มีปัญหาเรื่องการนอนหลับ หรือได้รับการกระทบจิตใจอย่างรุนแรงเป็นเวลานานทำให้ร่างกายและจิตใจเสียสมดุล

การจำแนกกลุ่มการรักษาทางการแพทย์แผนจีน

กลุ่มอาการชี่ตับติดขัด (肝郁气滞证)

• อาการทางคลินิก : เป็นภาวะที่ตับไม่สามารถทำการขับระบายได้ตามปกติ ทำให้การไหลเวียนของชี่ติดขัด มีอาการอารมณ์ซึมเศร้า อารมณ์แปรปรวน เงียบไม่พูดจา โกรธง่าย ชอบร้องไห้ ถอนหายใจอยู่บ่อยๆ จุกแน่นบริเวณหน้าอกและชายโครง
    
• ลักษณะลิ้น : ลิ้นซีด ฝ้าลิ้นขาวบาง
    
• ลักษณะชีพจร : ชีพจรตึง

กลุ่มอาการเลือดคั่งจากชี่ตับติดขัด (肝郁血瘀证)

• อาการทางคลินิก : เป็นภาวะที่ชี่ของตับติดขัดแล้วทำให้เกิดเลือดคั่งขึ้น มีอารมณ์ซึมเศร้า ตึงแน่นที่ใต้ชายโครง
    
• ลักษณะลิ้น : ลิ้นมีสีม่วงหรือมีจุดสีม่วงบนลิ้น
    
• ลักษณะชีพจร : ชีพจรตึงและเต้นแบบติดขัด

กลุ่มอาการชี่คั่งทำให้เกิดไฟกำเริบ (气郁化火证)

• อาการทางคลินิก : อาการแสดงได้แก่อารมณ์ซึมเศร้า หงุดหงิดโมโหง่าย ตึงแน่นและรู้สึกเจ็บแสบร้อนในทรวงอก

• ลักษณะลิ้น : ลิ้นมีสีแดงและมีฝ้าสีเหลือง

กลุ่มอาการเสมหะครอบคลุมจิต (痰蒙心神证)

• อาการทางคลินิก : มีอาการซึมเศร้า มึนงง แสดงอารมณ์เฉยชา เงียบขรึม พูดจาสับสน ชอบบ่นหรือชอบพูดกับตัวเอง มีเสียงเสมหะในลำคอร่วมด้วย มักแสดงอาการดีใจหรือเสียใจผิดปกติ เบื่ออาหาร
    
• ลักษณะลิ้น : ลิ้นแดง ฝ้าลิ้นขาวเหนียว
    
• ลักษณะชีพจร : ชีพจรตึงลื่น

กลุ่มอาการหัวใจและม้ามพร่องทั้งคู่ (心脾两虚)

• อาการทางคลินิก : อาการเหม่อลอย ใจสั่น ตกใจง่าย เศร้าเสียใจ ชอบร้องไห้ แขนขาอ่อนแรง เบื่ออาหาร
    
• ลักษณะลิ้น : ลิ้นซีด ฝ้าลิ้นเหนียว
 
• ลักษณะชีพจร : ชีพจรจมละเอียด ไม่มีแรง

การบำบัดรักษาทางแพทย์แผนจีน

ทานยาสมุนไพรจีนแคปซูลผลิตจากสมุนไพรจีน 100%

ผ่านกระบวนการผลิตที่ปลอดภัย ปราศจากสารสเตียรอยด์และสารเคมี ตามแต่ละกลุ่มอาการ เช่น

• กลุ่มอาการชี่ตับติดขัด (肝郁气滞证) ใช้ยาสมุนไพรที่มีสรรพคุณในการปรับกระจายชี่ตับ สลายติดขัด เพิ่มการไหลเวียนชี่ รักษาอาการไบโพลาร์

• กลุ่มอาการเลือดคั่งจากชี่ตับติดขัด ใช้ยาสมุนไพรที่มีสรรพคุณในการสลายเลือดคั่ง ปรับกระจายชี่ตับ สลายติดขัด เพิ่มการไหลเวียนชี่ รักษาอาการไบโพลาร์
 
• กลุ่มอาการชี่คั่งทำให้เกิดไฟกำเริบ (气郁化火证) ใช้ยาสมุนไพรที่มีสรรพคุณในการเพิ่มการไหลเวียนชี่ ลดไฟ รักษาอาการไบโพลาร์

ฝังเข็มตามกลุ่มอาการ

ทำการฝังเข็มปรับสมดุลร่างกายตามแต่ละกลุ่มอาการ เช่น

• กลุ่มอาการหัวใจและม้ามพร่องทั้งคู่ (心脾两虚) ทำการฝังเข็มตามจุดฝังเข็มที่มีสรรพคุณเสริมม้ามบำรุงหัวใจ ปรับสมดุลชี่ สงบเสิน รักษาอาการไบโพลาร์

คำแนะนำจากแพทย์แผนจีน

• หลีกเลี่ยงอารมณ์ดีใจหรือตกใจมากเกินไป
   

• คนรอบข้างคอยรับฟังและให้กำลังใจในช่วงเวลาที่เศร้า คอยปรามในช่วงเวลาที่คึกคัก
 

• หางานอดิเรกที่สนใจทำเพื่อเพิ่มความเชื่อมั่นให้ผู้ป่วย
 

• ทานอาหารให้ครบ 5 หมู่
   

• เข้านอนไม่เกิน 22.00 น.
 

• ออกกำลังกายอย่างน้อย 30 นาที
 

• หลีกเลี่ยงปัจจัยที่มีผลต่อการกระตุ้นอารมณ์หรือจิตใจ เพื่อป้องกันไม่ให้อาการของโรคหนักมากขึ้น