กลุ่มอาการปวดศีรษะ (HEADACHE , 头痛) 

    อาการปวดศีรษะเป็นอาการที่พบได้บ่อย มีอาการปวดศีรษะรุนแรงเป็นๆหายๆ ไม่ว่าจะมีอาการอื่นๆร่วมด้วยหรือ ไม่แต่ถ้ามีอาการปวดศีรษะมากกว่าก็จัดว่าเป็นอาการปวดศีรษะ

สาเหตุและกลไกการเกิดโรค

    ในทางแพทย์แผนจีนสามารถแบ่งอาการปวดศีรษะได้เป็น 2 แบบคือ ปวดศีรษะแบบแกร่ง และปวดศีรษะแบบพร่อง

    อาการปวดศีรษะแบบแกร่ง หมายถึงมีเสียชี่ไปอุดกั้นทำให้ปวดศีรษะ สาเหตุเกิดจากปัจจัยภายนอก คือตัวการก่อโรคทั้ง 6 ตัว โดยเฉพาะลมเย็น ลมร้อน ลมชื้นเป็นสาเหตุสำคัญ ปัจจัยทั้ง 3 นี้เมื่อมากระทบศีรษะจะทำให้ลมปราณเดินไม่คล่องแล้วทำให้ปวดศีรษะถ้าเกิดจากสาเหตุภายในมักเกิดจาก อารมณ์ การบริโภคอาหาร เช่น น้ำหวาน ของมัน ทอด ปิ้ง ย่าง อาหารรสจัด น้ำเย็น ไอศกรีมบ่อยหรือมากเกินไปทำให้มีเสมหะอุดกั้น หรือเกิดจากได้รับอุบัติเหตุจึงทำให้มีเลือดคั่งทำให้เกิดอาการปวดศีรษะ

    อาการปวดศีรษะแบบพร่อง หมายถึง ภาวะที่มีการหล่อเลี้ยงไม่เพียงพอจึงปวด สาเหตุที่ทำให้เจิ้งชี่พร่องอาจเกิดจากร่างกายอ่อนแอแต่กำเนิด มีเพศสัมพันธ์มากเกินไป ตรากตรำ นอนหลับพักผ่อนไม่เพียงพอ สุขภาพอ่อนแอจากการเจ็บป่วย การที่มีเจิ้งชี่อ่อนแอมักเกี่ยวกับการที่มีชี่ เลือด อินและหยางไปหล่อเลี้ยงบริเวณศีรษะไม่เพียงพอแล้วจึงทำให้ปวดศีรษะ
 

สาเหตุของอาการปวดศีรษะที่พบบ่อย

• เกิดจากมีเสี่ยชี่จากภายนอกมากระทำ
• เกิดจากอารมณ์เป็นเหตุ
• เกิดจากอาหาร
• เกิดจากการพักผ่อนหรือทำงานไม่เหมาะสม
• เกิดจากการบาดเจ็บที่ศีรษะ
• เกิดจากเจ็บป่วยมานาน ร่างกายอ่อนแอ
• พื้นฐานร่างกายอ่อนแอแต่กำเนิด
• มีกิจกรรมทางเพศมากเกินไป

ลักษณะอาการปวดศีรษะ 

• ถ้าเกิดจากลมเย็นมักปวดแบบรุนแรง
• ถ้าเกิดจากลมร้อน มักปวดแบบร้อนๆ
• ถ้าเกิดจากลมชื้น มักปวดหนักๆตื้อๆ
• ถ้าเกิดจากหยางตับแกร่ง มักปวดแบบพองๆ
• ถ้าเกิดจากเสมหะ มักปวดแบบตื้อๆ
• ถ้าเกิดจากเลือดคั่ง มักปวดแบบเข็มแทง
• ถ้าเกิดจากไตพร่อง มักปวดแบบโล่งๆ เป็นมากเวลาทำงาน

ตำแหน่งของการปวดศีรษะ

• ปวดศีรษะบริเวณท้ายทอยจนถึงต้นคอหรือบ่า เป็นตำแหน่งของไท่หยาง
• ปวดศีรษะบริเวณหน้าผากหรือโหนกคิ้ว เป็นตำแหน่งของหยางหมิง
• ปวดศีรษะบริเวณด้านข้างขมับจนถึงใบหู เป็นตำแหน่งของเส้าหยาง
• ปวดศีรษะกลางกระหม่อมหรือปวดร้าวไปลูกตา เป็นตำแหน่งของเจวี๋ยอิน
  

การจำแนกกลุ่มการรักษาทางการแพทย์แผนจีน

• ปวดศีรษะจากลมเย็น
  • อาการทางคลินิก : ปวดศีรษะไปถึงบริเวณต้นคอและบริเวณหลัง ลักษณะอาการปวดจะปวดแบบตึงหรือปวดเกร็ง กลัวหนาว ถูกลมจะปวดมากขึ้น อาการปวดจะบรรเทาลงได้ถ้านำผ้าอุ่นมาพันศีรษะ
  • ลักษณะลิ้น : ฝ้าขาวบาง
  • ลักษณะชีพจร : ชีพจรลอยแน่น
  • หลักการรักษา : ไล่ลม ขจัดความเย็น แก้ปวด

• ปวดศีรษะจากลมร้อน
  • อาการทางคลินิก : ปวดศีรษะแบบพอง ถ้าเป็นมากจะปวดเหมือนศีรษะกำลังจะแตกหรือระเบิด มีไข้ กลัวลม หน้าแดง ตาแดง กระหายน้ำ ปัสสาวะสีเข้ม ถ่ายยาก 
  • ลักษณะลิ้น : ลิ้นแดง ฝ้าบางเหลือง
  • ลักษณะชีพจร : ชีพจรลอยเร็ว
  • หลักการรักษา : ไล่ลม ขจัดความร้อน ปรับเส้นลมปราณ

• ปวดศีรษะจากลมชื้น
  • อาการทางคลินิก : ปวดศีรษะเหมือนมีอะไรมาผูกรัด มีอาการหนักๆตื้อๆเหมือนโพกผ้า เมื่อยแขนขา แน่นหน้าอก เบื่ออาหาร ถ่ายเหลว 
  • ลักษณะลิ้น : ลิ้นฝ้าขาวเหนียว
  • ลักษณะชีพจร : ชีพจรนุ่ม
  • หลักการรักษา : ไล่ลม ขจัดชื้น ทะลวงให้ทวารโปร่ง

• ปวดศีรษะจากหยางตับแกร่ง
  • อาการทางคลินิก : ปวดมึนแน่นศีรษะโดยเฉพาะด้านข้าง จิตใจร้อนรุ่ม โมโหง่าย นอนไม่หลับ หน้าแดง ปากขม ปวดเสียดชายโครง 
  • ลักษณะลิ้น : ลิ้นแดง ฝ้าเหลือง
  • ลักษณะชีพจร : ชีพจรตึงเร็ว
  • หลักการรักษา : สงบตับ ถ่วงหยางตับให้ลดลง

• ปวดศีรษะจากเลือดไม่พอ
  • อาการทางคลินิก : มักปวดแบบน่ารำคาญ มีอาการวิงเวียนศีรษะร่วมด้วย ใจสั่น นอนไม่หลับ สีหน้าไม่สดใส อ่อนเพลียไม่มีแรง ถ้าทำงานมากจะปวดมาก
  • ลักษณะลิ้น : ลิ้นซีด ฝ้าขาวบาง
  • ลักษณะชีพจร : ชีพจรละเอียดเร็ว
  • หลักการรักษา : บำรุงเลือด เพิ่มอิน เพิ่มการไหลเวียน แก้ปวดศีรษะ

• ปวดศีรษะจากมีเสมหะอุดกั้น
  • อาการทางคลินิก : ปวดศีรษะแบบมึนหนัก รู้สึกอึดอัดทรวงอก รับประทานอาหารไม่ลง พะอืดพะอม มักพบได้บ่อยในคนที่มีรูปร่างอ้วน มีความดันโลหิตสูง ไขมันในเลือดสูง หลอดเลือดสมองเริ่มมีการแข็งตัว
  • ลักษณะลิ้น : ลิ้นฝ้าหนาเหนียว
  • ลักษณะชีพจร : ชีพจรตึงลื่น
  • หลักการรักษา : เสริมบำรุงม้าม กำจัดความชื้น สลายเสมหะ ลดอาการที่เสมหะลอยขึ้นไปบดบังทางสมอง

• ปวดศีรษะจากไตพร่อง
  • อาการทางคลินิก : ปวดศีรษะแบบโล่งๆ ปวดไม่รุนแรง เวียนศีรษะ มีเสียงในหู เมื่อยเอวเข่าอ่อน เพลียไม่มีแรง มักพบมากในผู้สูงอายุ สมองฝ่อหรือมีหลอดเลือดเริ่มแข็งตัว
  • ลักษณะลิ้น : ลิ้นแดง ฝ้าน้อย
  • ลักษณะชีพจร : ชีพจรละเอียดไม่มีแรง
  • หลักการรักษา : บำรุงไต เพิ่มจิง เพื่อให้สร้างไขกระดูก

• ปวดศีรษะจากเลือดคั่ง
  • อาการทางคลินิก : มักมีประวัติปวดศีรษะมานานไม่หาย มักปวดอยู่ที่เดิม ปวดเหมือนเข็มทิ่มแทง มักมีประวัติการบาดเจ็บมาก่อนหรือเคยผ่าตัดที่ศีรษะมาก่อน
  • ลักษณะลิ้น : ลิ้นมีจุดเลือดคั่ง
  • ลักษณะชีพจร : ชีพจรฝืด
  • หลักการรักษา : เพิ่มการไหลเวียน สลายเลือดคั่ง ทะลวงเส้นลมปราณ แก้ปวด
    
    
    

การบำบัดรักษาทางแพทย์แผนจีน

สยามแพทย์แผนจีนคลินิกทำการรักษาอาการปวดศีรษะ ตามแต่ละกลุ่มอาการของโรคโดยวิธีดังนี้ 

• ทานยาสมุนไพรจีนแคปซูลผลิตจากสมุนไพรจีน 100% (ผ่านกระบวนการผลิตที่ปลอดภัย ปราศจากสารสเตียรอยด์และสารเคมี) ตามแต่ละกลุ่มอาการ เช่น
  • ปวดศีรษะจากเลือดคั่ง ให้ยาที่มีสรรพคุณเพิ่มการไหลเวียน สลายเลือดคั่ง ทะลวงเส้นลมปราณ แก้ปวดศีรษะ
  • ปวดศีรษะจากไตพร่อง ให้ยาที่มีสรรพคุณบำรุงไต เพิ่มจิง เพื่อให้สร้างไขกระดูก แก้อาการเวียนศีรษะ แก้ปวดศีรษะ

• การฝังเข็มปรับสมดุลร่างกาย ตามเส้นลมปราณและรักษาอาการที่เป็น ตามแต่ละกลุ่มอาการ เช่น 
  • ปวดศีรษะจากหยางตับแกร่ง ทำการฝังเข็มตามจุดฝังเข็มที่มีสรรพคุณสงบตับ ถ่วงหยางตับให้ลดลง แก้ปวดศีรษะ
  • ปวดศีรษะจากลมเย็น ทำการฝังเข็มตามจุดฝังเข็มที่มีสรรพคุณไล่ลม ขจัดความเย็น แก้ปวดศีรษะ

    

คำแนะนำจากแพทย์แผนจีน

• ควรนอนหลับพักผ่อนให้เพียงพอ ควรเข้านอนไม่เกิน 22.00 น.
• ดื่มน้ำให้ได้วันละ 2-3 ลิตร จิบเรื่อยๆทั้งวัน
• พยายามผ่อนคลายความเครียด ทำจิตใจให้แจ่มใส
• ไม่ควรให้แอร์หรือพัดลมพัดโดนศีรษะโดยตรงเป็นเวลานานๆ
• รับประทานอาหารมัน ทอด ปิ้ง ย่าง อาหารรสจัด ขนมหวาน น้ำเย็น หรือไอศกรีมให้น้อยลง
• ลดเครื่องดื่มประเภทชา กาแฟ และงดเครื่องดื่มที่มีแอลกอฮอล์

นวดกดจุดลดอาการปวดศีรษะ

จุดไท่ชง (太冲)

• ตำแหน่ง => อยู่บนบริเวณหลังเท้าแอ่งกระดูกระหว่างนิ้วโป้งและนิ้วชี้ 

• รักษาอาการ => ลดอาการปวดศีรษะ เวียนศีรษะ กรดไหลย้อนที่เกิดจากอารมณ์แปรปรวน ที่ส่งผลทำให้มีอาการปวดท้อง ท้องอืดแน่น ท้องร้องโครกคราก ท้องเสีย ท้องผูก ดีซ่าน แสบร้อนกลางอก แน่นหน้าอก ระบายความร้อนในระบบตับ  และจุดไท่ชงนี้ยังสามารถรักษาอาการขาชาและอ่อนแรง ปวดชายโครง ปวดศีรษะ ไมเกรน เวียนศีรษะ ปากแห้ง เจ็บคอ ตาปวดบวมและแดง ประสาทตาเสื่อม ไอ แน่นหน้าอก กลั้นปัสสาวะไม่ได้ ปัสสาวะลำบาก ประจำเดือนไม่สม่ำเสมอ โรคขาดประจำเดือน ตกขาว ปวดประจำเดือน ปวดบริเวณฝีเย็บ โรคเครียด โรคซึมเศร้า โรคชักในเด็ก ความดันโลหิตสูง ไส้เลื่อน

• วิธีนวดกดจุด => กดนวดคลึงให้รู้สึกปวดๆ หน่วงๆ ตึงๆ ประมาณ 2-3 นาที วันละ 2-3 ครั้ง 

จุดไป๋ฮุ่ย (百会)

• ตำแหน่ง => อยู่กึ่งกลางระหว่างเส้นเชื่อมจากยอดใบหูทั้ง 2 ข้าง บรรจบกับเส้นที่ลากจากปลายจมูกขึ้นมาตรงกลางศีรษะ

• รักษาอาการ => ปวดศีรษะ ปวดไมเกรน นอนไม่หลับ อัมพฤกษ์ อัมพาต เส้นเลือดในสมองตีบ เส้นเลือดในสมองแตก หูมีเสียง ลมบ้าหมู ลมชัก รักษาอาการซึมเศร้า รักษาอาการทางจิตประสาท ภาวะสมองเสื่อม แขนขากระตุก อัมพาตใบหน้า 

• วิธีนวดกดจุด => ใช้นิ้วชี้หรือนิ้วกลาง หรือทั้ง 2 นิ้ว กดนวดคลึงไปมา 100 ครั้ง วันละ 2-3 ครั้ง    

จุดซ่วยกู่ (率谷)

• ตำแหน่ง => อยู่ด้านข้างของศีรษะ เหนือยอดใบหูขึ้นไป 1.5 ชุ่น หรือใช้นิ้วมือ 2 นิ้ว (ชี้ กลาง) ทาบลงไป

• รักษาอาการ => ปวดศีรษะ ปวดตื้อๆแน่นๆ บริเวณศีรษะ ไมเกรน ความดันโลหิตสูง วิงเวียนศีรษะ อัมพฤกษ์ อัมพาต ลมชักในเด็ก 

• วิธีนวดกดจุด => เวลานวดใช้นิ้วหัวแม่มือทั้ง 2 ข้าง กดคลึงลงไป หมุนเป็นวงกลม ประมาณ 2 - 3 นาที

จุดอิ้นถาง (印堂穴) 

• ตำแหน่ง => อยู่ตรงจุดกึ่งกลางระหว่างหัวคิ้วทั้ง 2 ข้าง 

• รักษาอาการ => ภูมิแพ้ ปวดศีรษะ วิงเวียน บำรุงสมองช่วยความจำ ช่วยผ่อนคลายอารมณ์ คลายความวิตกกังวล ช่วยอาการนอนไม่หลับ ทำให้หลับสบายขึ้น เลือดกำเดาไหล ไซนัสอักเสบ ลมชัก 

• วิธีการนวดกดจุด => ใช้นิ้วกดนวดคลึงให้รู้สึกปวดๆ หน่วงๆ ตึงๆ ครั้งละ 2-3 นาที วันละ 2-3 ครั้ง   

อาหารที่กระตุ้นการเกิดอาการปวดศีรษะ ไมเกรน

• ของมันทอดปิ้งย่าง เช่น เฟรนช์ฟรายส์ ปาท่องโก๋ กล้วยทอด พิซซ่า

• ขนมเบเกอรี่ เช่น โดนัท ขนมเค้ก ฮันนี่โทสต์

• ขนมหวานที่มีน้ำตาลปริมาณมาก เช่น ทองหยิบ ทองหยอด ฝอยทอง

• อาหารแปรรูปต่างๆ เช่น ไส้กรอก ลูกชิ้น หมูยอ 

• ขนมขบเคี้ยวต่างๆ เพราะมีผงชูรสและเครื่องปรุงรสในปริมาณมาก

• ช็อกโกแลตที่มีน้ำตาลในปริมาณมาก 

• ลูกอมต่างๆ

• เครื่องดื่ม เช่น ชานมไข่มุก กาแฟ โกโก้ ที่ใส่น้ำตาลและครีมเทียมในปริมาณมาก