อัมพฤกษ์ อัมพาต (จ้งฟง 中风) หรือ cerebrovascular accident (CVA) เป็นอาการของโรคหลอดเลือดในสมอง (Stroke) เกิดจากการที่เซลล์สมองขาดเลือด โดยมีสาเหตุจากภาวะหลอดเลือดสมองตีบและอุดตัน (ischemic stroke หรือ thrombosis)  ซึ่งเป็นสาเหตุที่ทำให้เกิดโรคมากถึง 80% และอีก 20% คือสาเหตุจากการมีเลือดออกในสมอง (bleeding หรือ haemorrhage)

ความแตกต่างระหว่างอัมพฤกษ์และอัมพาต

• โรคอัมพฤกษ์ คือ ภาวะที่แขนหรือขาอ่อนแรงแต่ยังพอใช้งานได้ เกิดความรู้สึกชาตามอวัยวะต่างๆเป็นบางครั้ง

• โรคอัมพาต คือ ภาวะที่แขนหรือขาไม่มีแรงใช้งานไม่ได้ กล่าวคืออัมพฤกษ์จะยังสามารถขยับร่างกายได้ แต่อัมพาตไม่สามารถขยับได้เลย

สัญญาณเตือนอัมพฤกษ์ อัมพาต

• มีอาการชา หรือแขนขาอ่อนแรง
 
• ตามัว หรือมองไม่เห็น
 
• พูดไม่เข้าใจ หรือสื่อสารไม่ได้
 
• ปวดศีรษะอย่างรุนแรง

ความรุนแรงของโรคอัมพฤกษ์ อัมพาต สามารถแยกได้เป็น 3 ระดับ ดังนี้

• อาการน้อย คือ กลุ่มของผู้ที่มีหลอดเลือดสมองแตก หรือตีบตันเป็นหลอดเลือดขนาดเล็ก ยังไม่เกิดการทำลายของเซลล์สมองในบริเวณนั้น สมองขาดเลือดในช่วงระยะเวลาสั้นๆ ทำให้เกิดอาการซึ่งอาจเป็นวินาที นาที หรือชั่วโมง แต่ไม่เกิน 24 ชั่วโมง ลักษณะอาการประกอบด้วย กล้ามเนื้ออ่อนแรงจะเป็นที่แขนอย่างเดียว ขาอย่างเดียว หน้าและแขน การเคลื่อนไหวช้าลง ที่ใบหน้าจะเห็นมุมปากตก อมน้ำไว้ในปากไม่ได้ ความจำเสื่อมชั่วขณะ คิดอะไรไม่ออก พูดไม่ชัด เป็นต้น
• อาการปานกลาง (อัมพฤกษ์) กลุ่มนี้เซลล์สมองถูกทำลายไปแล้วบางส่วนแต่ไม่ทั้งหมด ภายหลังการรักษาแล้วอาการอาจดีขึ้นเรื่อยๆ ภายใน 3-6 เดือน อาการมักจะเกิดขึ้นทันทีทันใด นอกจากกล้ามเนื้ออ่อนแรงแล้ว ผู้ป่วยจะสูญเสียการทรงตัวบางขณะ มีอาการตามัวครึ่งตาหรือมืดไปข้างหนึ่ง สูญเสียความทรงจำและความสามารถในด้านการคิดคำนวณ การตัดสินใจ และมักมีอาการทางอารมณ์ร่วมด้วย เช่น ซึมเศร้าหรือหงุดหงิดมากกว่าปกติ

• อาการรุนแรง (อัมพาต) กลุ่มนี้เซลล์สมองถูกทำลายโดยถาวร จะเกิดการอ่อนแรงของแขนและขา ขยับแขนหรือขาเองไม่ได้ สูญเสียการทรงตัว พูดไม่ได้ หรือเปล่งเสียงออกมาจากลำคอไม่ได้ กล้ามเนื้อหน้าทำงานไม่เท่ากัน หนังตาตก กลอกตาไม่ได้ กลืนอาหารลำบาก ปฏิกิริยาตอบสนองช้า สูญเสียความทรงจำ เป็นต้น

สาเหตุการเกิดโรคอัมพฤกษ์ อัมพาตในทรรศนะแพทย์แผนตะวันตก

• เกิดจากลิ่มเลือดเข้าไปอุดตันหลอดเลือดในสมอง สาเหตุเกิดจากการที่มีลิ่มเลือดไปอุดตันในสมองทำให้สมองในส่วนที่โดนลิ่มเลือดอุดตันได้รับเลือดไปหล่อเลี้ยงไม่เพียงพอ ทำให้เกิดความผิดปกติในสมองจนทำให้เกิดอาการอัมพฤกษ์ อัมพาตได้
• เกิดจากเส้นเลือดในสมองแตก การเกิดเส้นเลือดในสมองแตกจะทำให้สมองบริเวณที่เส้นเลือดแตก เกิดความเสียหาย ทำให้ระบบสั่งการและระบบควบคุมการเคลื่อนไหวเกิดความผิดปกติ ทำให้เกิดอาการอัมพฤกษ์ อัมพาตได้
• เกิดจากอุบัติเหตุ การเกิดอุบัติเหตุอาจทำให้เกิดการกระทบกระเทือนในสมองทำให้เกิดเลือดคั่ง ซึ่งการที่มีเลือดคั่งในสมองนี้ทำให้เกิดการอุดตันในสมองเป็นผลให้เกิดอาการอัมพฤกษ์ อัมพาตได้
• เกิดจากอารมณ์โกรธและอารมณ์ด้านลบอื่นๆ เนื่องจากอารมณ์ดังกล่าวจะมีผลให้เกิดสารพิษในระบบเลือดทำให้เลือดเกิดการหนืดข้น หากเลือดหนืดข้นนานเข้าอาจทำให้เกิดลิ่มเลือด ซึ่งลิ่มเลือดเหล่านี้อาจจะไปเกิดอุดตันในสมองจนเป็นผลให้เกิดอาการอัมพฤกษ์ อัมพาตได้

    

อาการอัมพฤกษ์ อัมพาตในศาสตร์การแพทย์แผนจีน

    อาการอัมพฤกษ์ อัมพาต ในทางแพทย์แผนจีนคือ กลุ่มอาการที่อยู่ๆก็มีอาการหมดสติล้มลงจากเส้นเลือดในสมองตีบหรือเส้นเลือดในสมองแตก มีผลทำให้การไหลเวียนโลหิตในระบบสมองเกิดการหมุนเวียนติดขัด หรือเกิดการไหลเวียนไม่สะดวกผิดปกติ เป็นผลให้เกิดอาการซีกใดซีกหนึ่งของร่างกาย หรือร่างกายท่อนใดท่อนหนึ่งใช้การไม่ได้ อาจเป็นส่วนบนของร่างกายลงถึงปลายเท้า หรือตั้งแต่ช่วงเอวลงปลายเท้า เช่น ปากเบี้ยว ตาเข แขนขาอ่อนแรง ร่างกายไม่สามารถขยับได้ในบริเวณที่เกิดโรค

สาเหตุการเกิดโรคอัมพฤกษ์ อัมพาตในทรรศนะแพทย์แผนจีน

• สภาพร่างกายสึกหรอมานาน หยินพร่องเลือดน้อย อายุมากร่างกายอ่อนแอ ตับและไตหยินพร่อง(ตับและไตที่ทำหน้าที่สร้างความเย็นและความชุ่มชื้น) ทำให้หยางแกร่งเกิดไฟเกิดลมไปรบกวนทวารสมอง
• การทำงานตรากตรำเกินไป ทำให้ชี่และหยินพร่อง หยางชี่ลอยขึ้น เกิดลมไปรบกวนทวารสมอง หรือการมีเพศสัมพันธ์มากเกินไปทำให้เกิดไฟหัวใจ น้ำไม่สามารถยับยั้งไฟได้ ทำให้ไฟนำพาชี่และเลือดไหลย้อนขึ้นทวารสมอง
• อารมณ์แปรปรวน ทำให้เกิดไฟหัวใจ หรือชี่ติดขัดเกิดไฟ หรือเกิดไฟพร่องอยู่ภายใน หรือเกิดไฟที่หัวใจและตับ ทำให้หยางลอยขึ้น เกิดลมนำพาชี่และเลือดย้อนขึ้นทวารสมอง
• การบริโภคที่ไม่ถูกสุขอนามัยทำให้ม้ามอ่อนแอ เกิดความชื้น เสมหะ และความร้อน เมื่อร้อนมากก็เกิดลม เกิดไฟ เสมหะร้อนสะสมอยู่ภายในเข้ารุกรานเส้นลมปราณ
• ชี่พร่องเสียชี่โจมตี ชี่และเลือดพร่อง เสียชี่แห่งลมพัดเข้าสู่ภายในโดยตรง ทำให้ชี่และเลือดถูกอุดกั้น หรือเกิดเสมหะอุดกั้นเส้นลมปราณ
• เลือดคั่ง เกิดจากชี่ติดขัดหรือเกิดจากการเจ็บป่วยมานาน ถ้าเลือดคั่งส่งผลต่อหลอดเลือดศีรษะหรือสมอง ก็จะทำให้เกิดอัมพฤกษ์อัมพาตได้

การจำแนกกลุ่มอาการตามแพทย์แผนจีน

กลุ่มอาการจ้งจิงลั่ว (中经络)

• ลมและเสมหะอุดตันเส้นลมปราณ (风痰入络证)
        
  • อาการทางคลินิก : อยู่ๆก็มีร่างกายซีกหนึ่งอ่อนแรงใช้การไม่ได้ หรือปากเบี้ยวหรือลิ้นแข็งพูดไม่ได้ และมีอาการชาตามส่วนต่างๆที่ร่างกายใช้การไม่ได้กำเริบขึ้นมา
        
  • ลักษณะลิ้น : ลิ้นฝ้าบางขาว
        
  • ลักษณะชีพจร : ชีพจรลอยหรือตึง
  • หลักการรักษา : ไล่ลม ขับเสมหะ ทะลวงเส้นลมปราณที่อุดตัน 
• ลมหยางขึ้นไปรบกวนเส้นลมปราณ (风阳上扰证)
        
  • อาการทางคลินิก : พบได้ในผู้ที่มีความดันโลหิตสูงหรือกลุ่มหยางตับแกร่ง ร่างกายซีกหนึ่งใช้การไม่ได้ ปากเบี้ยวหรือลิ้นแข็งพูดไม่ได้ ร่วมกับอาการหยางตับแกร่งคือมีอาการปวดหัวบ่อย มีเสียงดังในหู ตาลาย คอแห้งปากขม หงุดหงิดโมโหง่าย
        
  • ลักษณะลิ้น : ลิ้นแดง ฝ้าเหลือง
        
  • ลักษณะชีพจร : ชีพจรตึงเร็วหรือตึงมีแรง
        
  • หลักการรักษา : สงบหยางตับ เพิ่มการไหลเวียน ทะลวงเส้นลมปราณ
• อินพร่องแล้วเกิดลม (阴虚风动证)
        
  • อาการทางคลินิก : พบได้ในผู้ที่มีโรคความดันโลหิตสูงและโรคหลอดเลือดสมอง อยู่ๆก็มีร่างกายซีกหนึ่งอ่อนแรงใช้ไม่ได้ ปากเบี้ยว ตาเข ลิ้นแข็ง มีอาการของอินตับและไตพร่องปรากฏชัด มีอาการวิงเวียนศีรษะ มีเสียงดังในหู
        
  • ลักษณะลิ้น : ลิ้นแดงฝ้าน้อย
        
  • ลักษณะชีพจร : ชีพจรละเอียดเร็ว
        
  • หลักการรักษา : เติมอิน ถ่วงหยาง ทะลวงเส้นลมปราณ    

กลุ่มอาการจ้งจ้างฝู่ (中脏腑)

ปี้เจิ้ง (闭证)

• หยางปี้ (阳闭)
        
  • อาการหลัก : หมดสติล้มลงไปไม่รู้สึกตัว กัดฟันแน่น แขนขาเกร็งแข็ง ไม่ถ่ายอุจจาระ
        
  • ลักษณะลิ้น : ลิ้นแดง ฝ้าเหลืองเหนียว
        
  • ลักษณะชีพจร : ชีพจรลื่นเร็ว
        
  • หลักการรักษา : ขับระบายความร้อนโดยทางอุจจาระ ไล่ลมและขับเสมหะ
• เสมหะไฟและเลือดคั่งอุดกั้น (痰火瘀闭证)
        
  • อาการทางคลินิก : หมดสติไม่รู้สึกตัว กัดฟัน อ้าปากไม่ได้ สองมือกำแน่น แขนขาเกร็งทั้งตัว หน้าแดง ตัวร้อน หายใจเสียงหยาบ มีกลิ่นปาก
        
  • ลักษณะลิ้น : ฝ้าขาวเหนียว
        
  • ลักษณะชีพจร : ชีพจรจมอ่อนโยนและลื่น
        
  • หลักการรักษา : ระบายไฟ สงบตับ ขจัดเสมหะเปิดทวาร
• อินปี้ (阴闭)
        
  • อาการหลัก : มีอาการหมดสติล้มลงไม่รู้สึกตัว กัดฟันแน่น สองมือกำแน่น ตัวแข็ง สีหน้าค่อนข้างขาวคล้ำ ริมฝีปากอมม่วง ตัวเย็นมีเสียงเสมหะในลำคอ
        
  • ลักษณะลิ้น : ลิ้นมีฝ้าขาวเหนียว
        
  • ลักษณะชีพจร : ขับลม ขับเสมหะ เปิดทวาร
• ทัวเจิ้ง (กลุ่มอาการหลุด) (脱证)
  • อาการหลัก : มีอาการหมดสติไม่รู้สึกตัว ล้มลงไม่รู้สึกตัว มือเท้าแบ ปากอ้า มีเสียงกรน ตัวเย็นมีเหงื่อออก เสียงลมหายใจแผ่วเบา อุจจาระปัสสาวะเรี่ยราด
        
  • ลักษณะลิ้น : ลิ้นใช้การไม่ได้
  • ลักษณะชีพจร : ชีพจรคลำแทบไม่พบ
  • หลักการรักษา : ทำให้หยางกลับคืนฉุดช่วยอิน เพิ่มชี่หยุดอาการหลุด

ระยะฟื้นตัว (恢复期)

• มีทั้งลม เสมหะ เลือดคั่งอุดตัน (风痰瘀阻证)   
     
  • อาการหลัก : ปากเบี้ยวตาเข ร่างกายซีกหนึ่งใช้การไม่ได้ พูดไม่ได้ ซีกที่ใช้การไม่ได้มีอาการหนักหรือชา
        
  • ลักษณะลิ้น : ฝ้าเหนียว มีรอยจุดเลือดคั่งบนลิ้น
        
  • ลักษณะชีพจร : ชีพจรตึงลื่น
        
  • หลักการรักษา : ขับเสมหะ สงบลม ทะลวงเส้นลมปราณ
• ชี่พร่องและเลือดคั่ง (气虚络瘀证)
        
  • อาการหลัก : ปากเบี้ยว ร่างกายซีกหนึ่งใช้การไม่ได้ มีปัญหาการพูด แขนขาไม่มีแรง สีหน้าค่อนข้างอมเหลือง
        
  • ลักษณะลิ้น : ฝ้าขาวบาง
        
  • ลักษณะชีพจร : ชีพจรละเอียดฝืด หรือละเอียดอ่อนแรง
        
  • หลักการรักษา : บำรุงชี่และเลือด สลายเลือดคั่ง ทะลวงเส้นลมปราณ
• ตับและไตพร่อง (肝肾亏虚证)
        
  • อาการหลัก : ปากเบี้ยว ตาเข ลิ้นแข็ง ร่างกายซีกหนึ่งใช้การไม่ได้ มีอาการแขนขาเกร็ง นอกจากแขนขาเกร็งยังมีกล้ามเนื้อลีบ วิงเวียนศีรษะ มีเสียงดังในหู ตาฝ้าหรือน้ำตาไหล ปากคอลิ้นแห้ง ใจสั่น นอนไม่หลับ
        
  • ลักษณะลิ้น : ลิ้นแดงแห้ง
        
  • ลักษณะชีพจร : ชีพจรละเอียดเร็ว
        
  • หลักการรักษา : บำรุงตับไต

อาหารป้องกันอัมพฤกษ์ อัมพาต

• ข้าวโอ๊ต อุดมไปด้วยวิตามินอีที่ช่วยกระตุ้นการไหลเวียนของเลือด ช่วยลดความเสี่ยงต่อการเป็นโรคหลอดเลือดสมอง บำรุงหลอดเลือดลดความดันโลหิต
• งา มีประโยชน์ต่อโรคหลอดเลือดขาดเลือดจากการอุดตัน กระตุ้นการไหลเวียนของเลือด บำรุงหลอดเลือด ป้องกันอาการอัมพาตกำเริบ ลดคอเลสเตอรอลในตับและเลือด
 
• ข้าวหอมนิล บำรุงเลือด เหมาะสำหรับผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง ลดความดันโลหิต
 
• แคร์รอต ช่วยลดอัตราการกำเริบของโรคหลอดเลือดสมอง ลดความดันโลหิต
 
• เผือก ช่วยลดความดันโลหิต จึงเหมาะสำหรับผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง บำรุงหลอดเลือด 

• ผักกาดขาว ช่วยลดคอเลสเตอรอลในเลือด เหมาะสำหรับผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง  ลดความดันโลหิต 

• ถั่วแขก ลดโอกาสที่อาการอัมพาตจะกำเริบอีกครั้ง
 
• กีวี ช่วยเพิ่มความยืดหยุ่นของผนังหลอดเลือดและช่วยเผาผลาญคอเลสเตอรอลลดความดันโลหิต 
 
• แตงโม ช่วยให้ไขมันเคลื่อนตัวสะดวก เป็นการป้องกันไม่ให้หลอดเลือดแข็งตัวจนเป็นอัมพาต ลดความดันโลหิต ลดโอกาสที่อาการอัมพาตจะกำเริบอีกครั้ง

• มะเขือเทศ ป้องกันไม่ให้หลอดเลือดเสื่อม ช่วยป้องกันไม่ให้หลอดเลือดฝอยแตกและหลอดเลือดแข็งตัว ช่วยป้องกันโรคมะเร็ง รักษาหลอดเลือดหัวใจให้มีสุขภาพดี ช่วยขับปัสสาวะและขจัดสารพิษ ไม่เหมาะกับผู้ที่มีอาการปวดประจำเดือน ผู้ที่กระเพาะอาหารทำงานผิดปกติ ผู้ป่วยโรคลำไส้อักเสบเฉียบพลัน
 
• พุทราแดงจีน ขิงแก่ เห็ดหูหนูดำ นำมาต้มรวมกัน ซึ่งสรรพคุณของสมุนไพรนี้ช่วยล้างไขมันในหลอดเลือด บำรุงเลือด บรรเทาอาการหลอดเลือดในสมองตีบ ซึ่งเหมาะกับผู้เป็นอัมพาตจากอาการหลอดเลือดในสมอง

การบำบัดรักษาทางแพทย์แผนจีน

สยามแพทย์แผนจีนคลินิกทำการรักษาอาการอัมพฤกษ์อัมพาต โดย 

ทานยาสมุนไพรจีนแคปซูลผลิตจากสมุนไพรจีน 100%

ผ่านกระบวนการผลิตที่ปลอดภัย ปราศจากสารสเตียรอยด์และสารเคมี ตามแต่ละกลุ่มอาการและสาเหตุของโรค เช่น

• กลุ่มอาการจากสาเหตุลมและเสมหะอุดตันเส้นลมปราณ ทางคลินิกจะให้ทานยาสมุนไพรจีนที่มีสรรพคุณไล่ลม ขับเสมหะ ทะลวงเส้นลมปราณที่อุดตัน รักษาอัมพฤกษ์ อัมพาต
 
• กลุ่มอาการจากสาเหตุลมหยางขึ้นไปรบกวนเส้นลมปราณ ทางคลินิกจะให้ทานยาสมุนไพรจีนที่มีฤทธิ์สรรพคุณสงบหยางตับ เพิ่มการไหลเวียน ทะลวงเส้นลมปราณ รักษาอัมพฤกษ์ อัมพาต

ทำการฝังเข็มตามเส้นลมปราณที่เหมาะสมกับอาการ

ตามแต่ละกลุ่มอาการ เช่น

• จากสาเหตุมีทั้งลม เสมหะ เลือดคั่งอุดตัน ใช้วิธีการฝังเข็มตามจุดเส้นลมปราณเพื่อขับเสมหะ สงบลม ทะลวงเส้นลมปราณ รักษาอัมพฤกษ์ อัมพาต

• จากสาเหตุตับและไตพร่อง ใช้วิธีการฝังเข็มตามจุดเส้นลมปราณเพื่อบำรุงตับ บำรุงไต รักษาอัมพฤกษ์ อัมพาต

นวดกดจุด 

• ตามจุดฝังเข็มในเส้นลมปราณที่เกี่ยวข้องเพื่อกระตุ้นการไหลเวียนของชี่และเลือดลม เป็นต้น

    

คำแนะนำจากแพทย์แผนจีน

• ดื่มน้ำ 2-3 ลิตรต่อวัน โดยใช้วิธีการจิบน้ำเรื่อยๆ ตลอดวัน
  
• แพทย์แผนจีนจะให้คนไข้ทำการกดจุดเพื่อกระตุ้นเส้นลมปราณที่เกี่ยวข้อง เช่น จุดเหอกู่ เป็นต้น

• แช่มือ แขน ขา และ เท้า ของคนไข้ด้วยน้ำอุ่น เพื่อกระตุ้นการไหลเวียนของเลือดลม

• ทานเนื้อสัตว์ให้น้อยลง เลี่ยงกลุ่มอาหารไขมันสูงเพื่อลดการอุดตันของระบบเลือด เช่น หลอดเลือด ความหนืดข้นของเลือด ไขมันในเลือด เน้นทานผักและผลไม้ให้มากขึ้น

• นอนหลับพักผ่อนให้เพียงพอไม่ควรนอนดึก ควรนอนก่อน 22.00 น.

• ออกกำลังกายหรือพยายามส่งคำสั่งการเคลื่อนไหว ตามคำแนะนำของแพทย์แผนจีนเพื่อกระตุ้นกล้ามเนื้อ เลือดลม เพื่อให้อวัยวะที่มีปัญหาสามารถทำงานได้ดียิ่งขึ้น

• ดื่มน้ำอุ่นกึ่งร้อนใส่เกลือหิมาลัย บีบมะนาวทุกวันตอนเช้า
• ทานมะเขือเทศปั่น รับประทานสด หรือทำอาหาร 3-5 ลูกใหญ่ต่อวัน หรือถ้าเป็นมะเขือเทศราชินี ให้ทาน 10-15 ลูกต่อวัน
 
• งดการดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ และงดการสูบบุหรี่
 
• หลีกเลี่ยงอาหารมัน ทอด ปิ้ง ย่าง
• งดบริโภคอาหารไขมันสูง อาหารเค็มจัด อาหารรสจัด